مهدي بي آبي

مقدمه:
معمولاً اينگونه برداشت مي شود که اسلام علاقه به دنيا را مذموم داشته است. امّا اگرهدف از علاقه ، مربوط به ارتباط عاطفي است نمي تواند سخن صحيحي باشدزيراکه خداوند متعال انسان رابا يک سري ازعلائق وعواطف وتمايلات آفريده است واين ها جزء سرشت اوست وانسان خودش اينها راکسب نکرده است. پس اين علايق زايد وعبث نيستند زيرا که خداوندهيچ چيز را بيهوده نيافريده است. مي توان گفت که انسان ازطريق همين عواطف وعلايقش مي تواند ارتباط با جهان داشته باشد وسپس به تکامل برسد . پس منظورازعلاقه به دنيا چه چيز است؟ منظور ازعلاقه وتعلق به دنيا اين است که انسان وابسته به امورمادي شود و دراصطلاح دراسارت دنياقرارگيرد. اسلام چنين نظر دارد که رابطه انسان ودنيا مثل رابطه کشاورزي است بامزرعه ودنيا جايگاه تکامل بشراست .خصوصيت انسان اين است که به دنبال کمال مطلوب بوده ودرجستجوي چيزي است که اورابه منتهاي آرزويش برساندواو همه چيزش بشود . اينجا است که اگرراهنمايي نباشدانسان دچاراشتباه مي شود يعني اين علاقه تبديل به وابستگي به دنيا مي شود. پس چنين دنيايي مورد مذمّت قرار گرفته است زيرا ابدي وجاوداني دردنباله ي اين جهان، آخرت است که آنچه رادراين دنياانجام داده ايم ثمره اش را درآنجا خواهيم ديد وديگراين که ارزش انسان بالا تراست ازاين که اسير دنيا شود.
حضرت علي (ع) نگاه مناسبي به دنيا دارد و روش برخورد آن حضرت با دنيا در نوع خود بي نظير است. امام علي (ع) در خطبه 52 نهج البلاغه اين چنين دنيا را تعريف مي کنند؛« آگاه باشيد! گويا دنيا پايان يافته، و وداع خويش را اعلام داشته است، خوبي هايش ناشناخته مانده به سرعت پشت کرده مي گذرد، ساکنان خود را به سوي نابود شدن مي کشاند، و همسايگان را به سوي مرگ مي راند. آنچه از دنيا شيرين بود تلخ شده و آنچه ساف و زلال بود تيرگي پذيرفت و بيش از ته مانده ظرف آب ريخته شده از آن باقي نمانده است، يا جرعه اي آب، که با آن عطش تشنگان دنيا فرو نخواهد نشست. اي بندگان خدا! از سرايي کوچ کنيد که سرانجام آن نابودي است، مبادا آرزوها بر شما چيره گردد، مپنداريد که عمر طولاني خواهيد داشت!» حضرت در خطبه 32 نهج البلاغه، روش برخورد با دنيا را اين چنين شرح مي دهند؛« اي مردم! بايد دنياي حرام در چشمانتان از پر کاه خشکيده و تفاله هاي قيچي شده دام داران، بي ارزش تر باشد. از پيشينيان خود پند گيريد، پيش از آن که آيندگان از شما پند گيرند، اين دنياي فاسد نکوهش شده را رها کنيد، زيرا مشتاقان شيفته تر از شما را رها کرد.»
امير المومنين علي (ع) در خطبه 45 نهج البلاغه نيز در برخورد با دنيا، اين چنين توصيه مي فرمايند:« دنيا خانه آرزوهايي است که زود نابود مي شود و کوچ کردن از وطن حتمي است. دنيا شيرين و خوش منظر است که به سرعت به سوي خواهانش مي رود و بيننده را مي فريبد، سعي کنيد با بهترين زاد و توشه از آن کوچ کنيد و بيش از کفاف و نياز خود از آن نخواهيد و بيشتر از آنچه نياز داريد طلب نکنيد.» توصيه امام علي (ع) در خطبه 63 نهج البلاغه، در برخورد با دنيا، شنيدني است؛ « آگاه باشيد! دنيا خانه اي است که کسي در آن ايمني ندارد، جز آنکه به جمع آوري توشه آخرت پردازد و از کارهاي دنيايي کسي نجات نمي يابد. مردم به وسيله دنيا آزمايش مي شوند؛ پس هر چيزي از دنيا را که براي دنيا به دست آورند، از کفشان بيرون مي رود و بر آن محاسبه خواهند شد و آنچه را که در دنيا براي آخرت تهيه کردند به آن خواهند رسيد، و با آن خواهند ماند. دنيا در نظر خردمندان، چونان سايه اي است که هنوز گسترش نيافته، کوتاه مي گردد، و هنوز فزوني نيافته کاهش مي يابد.»
على عليه السّلام فرمود: در هر که شش خصلت جمع شود هيچ خواسته اى را براى رسيدن به بهشت و هيچ چيز را براى گريز از دوزخ رها نساخته است :1- کسى که خدا را بشناسد و اطاعتش کند 2 - شيطان را بشناسد و نافرمانيش کند 3 - حق را بشناسد و پيرو آن شود 4 - باطل را بشناسد و از آن بپرهيزد، 5 - دنيا را بشناسد و آن را دور بيفکند 6 - آخرت را بشناسد و آن را بطلبد. مردى به على عليه السّلام عرض کرد: اى اميرالمؤ منين دنيا را براى ما توصيف کن . حضرت فرمود: من برايت چه وصف کنم از خانه اى که هر که در آن تندرست است ايمنى ندارد، و هر که در آن بيمار است پشيمان است ، و هر که در آن فقير است غمگين است ، و هر که در آن بى نياز است گرفتار است ، در حلال آن حساب و در حرام آن عذاب است . يک بار همين مطلب از على عليه السّلام سؤ ال شد پس فرمود: سخن به درازا بگويم يا به اختصار؟ راوى عرض کرد: به اختصار، حضرت فرمود: حلال دنيا حساب دارد و حرام آن عذاب دارد.
على عليه السّلام فرمود: دنيا در شش چيز خلاصه مى شود: خوردنى ، نوشيدنى ، پوشيدنى ، سوار شدنى ، آميزشى ، بوييدنى : بهترين خوردنى ها عسل است ، و آن نتيجه چشيدن مگسى است ؛ بهترين نوشيدنى ها آب است که بدکار و نيکوکار در آن برابرند؛ بهترين پوشيدنى ها ابريشم است و آن تنيده کرم پيله است ؛ بهترين مرکب هاى سوارى اسب است و بر روى آن مردان کشته مى شوند؛ و بهترين موجودى که با آن آميزش مى شود زن است و آن آميزش بول دانى در بول دانى است . به خدا زن بهترين عضو خود (صورت ) را مى آرايد در حالى که زشت ترين عضو آن خواسته مرد است ، و بهترين بوييدنى ها مشک است و آن خون حيوانى است .حضرت علي (عليه السلام) مي فرمايند : خوب خانه اي است دنيا، امّا دنيا براي کسي است که آن راخانه ي خود نداند. منظور حضرت اين است که انسان وابسته ي به دنيا نشود و به دنيا به اين ديد بنگرد که توشه اي رابراي آخرت بردارد.

خوبيها وزيبائيهاي دنيا ازنظر امام علي (عليه السلام) :
امام مي فرمايند: همانا دنيا سراي راستي براي راست گويان وخانه تندرستي براي دنيا شناسان وخانه ي بي نيازي براي توشه گيران وخانه ي پند براي پند آموزان است، دنيا سجده گاه دوستان خدا، نمازگاه فرشتگان الهي، فرود گاه وحي خدا، جايگاه تجارت دوستان خدا است که در آن رحمت خدا را به دست آوردند وبهشت را سود بردند چه کسي دنيا را نکوهش مي کند ؟ وجدا شدنش را اعلام داشته وفرياد زد که ماندگار نيست وازنابودي خود واهلش خبر داده است؟ وحال آن که دنيا بابلاي خودبلاهارانمونه آورد، وبا شادماني خود به آنان شادماني رساند . درآغاز شب بسلامت گذشت امّا درصبح گاهان بامصيبتي جانکاه باز گشت تا مشتاق کند وتهديد نمايد وبترساند وهشدار دهد . پس مردمي در بامداد باپشيماني دنيا را نکوهش کنند ومردمي ديگر درروز قيامت آن را مي ستايند دنيا حقائق رايادشان آورد ، ياد آور آن شدند ازرويدادها برايشان حکايت کند اورا تصديق کردند واندرزشان داد ، پند پذيرفتند.
امير المؤمنين عليه السلام مي فرمايند : پس درعزت دنيا بريکديگر پيشي نگيريد وفريب زينتها ونعمتها رانخوريد ومغرور نشويد وازرنج وسختي آن نناليد وناشکيبا نباشيد، زيرا عزت و افتخارات دنيا پايان مي پذيرد و زينت و نعمت هايش نابود مي گردد و رنج و سختي آن تمام مي شود و هر مدّت و مهلتي درآن به پايان مي رسد وهرموجود زنده اي به سوي مرگ مي رود وبراو مي گريند وديگري که باز مانده است به اوتسليت مي گويند. يکي ديگر بربستربيماري افتاده، ديگري به عيادتش مي آيد وديگري درحال جان کندن است ودنيا طلبي درجستجوي دنيا است که مرگ او را درمي يابد وغفلت زده اي که مرگ او را فراموش نکرده است وآيندگان نيز راه گذشتگان مي پويند .به هوش باشيد! مرگ را که نابود کننده لذّت ها وشکننده ي شهوت ها و قطع کننده ي آرزوها است به هنگام تصميم برکارهاي زشت به ياد ش آوريد وبراي انجام واجبات وشکر دربرابر نعمتهاي واحسان بي شمارالهي ازخداياري خواهيد. حضرت درجاي ديگر مي فرمايد همانا دنيا نهايت ديد گاه کوردلان است که آن سوي دنيا رانمي نگرند امّاانسان آگاه نگاهش از دنيا عبور کرده ازپس آن سرا ي جاويدان سراي آخرت را مي بيند. پس انسان آگاه به دنيا دل نمي بنددوانسان کوردل تمام توجه اش دنياست. بينا از دنيا زاد وتوشه برگيرد ونابينا براي دنياتوشه فراهم مي کند.دراين دو روايت حضرت به اين نکته ها اشاره دارند که براي وابسته نشدن به دنيا توجه داشته باشيد که دنيا فناپذيراست وديگراين که درهرلحظه اززندگيش متوجه مرگ باشد وخود را متذکر شودکه بعد ازدنيا، آخرت جاويدان است پس توشه اي را ازدنيا برگيرد .امام علي (عليه السلام) درارتباط دنيا وآخرت اين چنين مي فرمايند : « انّ الدّنيا والاخرة عدِوان نتفاوتان وسبلان مختلفان فمن احبّ الدّنيا وتولاّها ابغض الاخرة ومادها وهما منزلة المشرق والمغرب وماش بينهما کلّها قرب من واحد بعد من الآخروهما بعد ضّرتان.» اين بزرگواراين چنين مي فرمايند: « دنيائي که بدون هماهنگي ومسائل ملکوتي وقواعد الهي بدست آمده، به آخرت دودشمن ناجور و دوراه جدائي ازهم هستند ، راه بهشت وراه دوزخ، پس کسي که اين گونه دنيا را دوست داشت وبه آن دل بست آخرت رادشمن داشته وازدست مي دهد، اين دنيا وآخرت همانند مشرق ومغرب هستنند که روند بين آن دوبه هر کدام نزديک شوند ازديگري دور مي گردد با اين اختلافي که اين گونه دنيا وآخرت دارند، دوزن را مي مانند که داراي يک شوهر باشند که هيچ وقت با هم ساز گاري ندارند .» منظور حضرت اين است که اگر انسان ازشب و روزش دردنيا به نحواحسنت استفاده کند و در راه عبادت خدامشغول باشد وبه آن چه که دردست خود دارد راضي باشد و چشم به دست خود دارد راضي باشد وچشم به دست ديگران نداشته باشد وازطمع دنيا دوري کند و درزندگي قناعت وسادگي راپيشه کند وحلال خود را حرام نکند وتمام اين کارها رابراي رضا وخوشنودي حضرت حق انجام دهد، درآخرت جايگاه والايي دارد. پس اين چنين زندگي کردن است که ميتوان گفت که ازطريق دنيا به آخرت رسيده واين دنيا مطلوب است . امام علي (عليه السلام) مي فرمايند: به دنيا به ديد بي اعتنايي که بي ميل به آن هستيد نگاه کنيد زيرا به خداسوگند به زودي ساکنان زمين نقل مکان ميکنند وآنان که با خوش گذراني با کمال آسايش بسر مي برند به سخت ترين شرايط گرفتارمي آيند . جواني اي که رفته به انسان باز نمي گرددوکسي نمي داند براي آينده چه برسرش خواهد آمد که منتظر آن باشد . شادي دردنيا با غم آلوده است ، نيروي بدن به طرف ضعف وسستي مي گرايد بنا بر اين فراوان بودن شادي آفرينان شما را مغرور نگرداند زيرا شگفت انگيزان به شما وفا نخواهند کرد . خدا رحمت کنـد کــسي را که فکـرکـنـد وپـنـد بگيـرد وبـيـنـا شود . آ ن چـه د ر د نيـا وجـود دارد به زودي مـثـل ايـن است کـه قـبـل نبـوده اسـت و آ ن چـه ا ز آخـرت وجـود دا رد به زودي مثـل بـاقـي هــا خـواهـد بـود...

وصف دنيا در نهج البلاغه:
اگر خواهان شناخت فردي باشيم بايد به اثر و عمل او نگاه کنيم . يکي از طرق شناختن خداي متعال، قرائت قرآن کريم و تدبير در آن مي باشد.
براي معرفت يافتن به اهل بيت عليهم السلام به سخنان و سيره عملي ايشان توجه مي نمائيم. در مورد حضرت علي عليه السلام، اين يگانه دهر، هرچه بخوانيم و بگوييم کم است و حق ايشان را ادا ننموده‌ايم. مولا را چگونه معرفي نمائيم، حال آنکه او را نشناخته‌ايم. يکي از راه هاي شناخت مولي الموحدين، مطالعه سخنان ايشان مي باشد که اکثر فرموده هاي اين امام همام در نهج البلاغه جمع آوري شده است. بر آن شديم که براي شناساندن ايشان نمي از يَِم نهج البلاغه برگرفته و به کام عطشان عاشقان امام بنشانيم. در نهج البلاغه موضوعات بسياري يافت مي ‌شود که ما موضوع " وصف دنيا" را انتخاب نموده و اميد داريم که تذکري براي همه شيعيان امام باشد تا از غفلت نجات يابيم:

فاني بودن دنيا:
من شما را از دنيا مي ترسانم که - در کام - شيرين است و - در ديده – سبز و رنگين. پوشيده در خواهش هاي نفساني، و – با مردم – دوستي ورزد با نعمت هاي زودگذر اين جهاني. متاع اندک را زيبا نمايد، و در لباس آرزوها در آيد، و خود را به زيور غرور بيارايد. شادي آن نپايد، و از اندوهش ايمن بودن نشايد. فريبنده اي است بسيار آزار دهنده، رنگ پذيري است ناپايدار ، فنا شونده‌اي مرگبار ، کشنده‌اي تبهکار. چون با آرزوي خواهندگان دمساز شد، و با رضاي آنان هم آواز، بينند - سرابي بوده است - و بيش از آن نيست. کسي از نعمت آن در سروري نبود، جز که پس آن اشکي از ديده هايش پالود؛ و روي خوش به کسي نياورد، جز آنکه با سختي وبد حالي پشت بدو کرد؛ و در خور دنياست که اگر بامداد ياور کسي بود، شامگاهش ناشناس انگارد؛ و اگر از سويي گوارا و شيرين است، از سوي ديگر تلخي و مرگ با خود آرد. کسي از نعمت آن طرفي نبندد، جز آنکه از مصيبت هايش بدو رنجي رسد؛ و شامگاهان زير پرآسايشش نخسبد، جز آنکه بامدادان ، شاهبال بيم بر سر او فرو کوبد. سخت فريبنده اي است و فريبا است آنچه در آن است، سپري شونده است و سپري است هر که بر آنست. توشه نيک از آن نتوان برداشت جز پرهيزگاري و ترس از پروردگار. کسي که از دنيا کمتر بهره دارد، از آنچه موجب ايمني اوست بيشتر دارد، و آن که از دنيا نصيب بيشتر گيرد، از آنچه موجب هلاک اوست بيشتر گرفته و به زودي زوال پذيرد. بسا کسي که بدان اعتماد کرد، و ناگهان مزه تلخ مصيبت را بدو چشاند، و بسا صاحب اطميناني که ناگهانش در خاک و خون نشاند. بسا صاحب عظمتي که او را خرد و ناچيز ساخت، و بسا نازنده اي که او را به خواري انداخت. دولت آن زود گذر است و عيش آن تيره و تار. گواراي آن شور است و شيرين آن با تلخي آميخته، غذاي آن زهر، و اسباب ودستگاه آن پوسيده در هم ريخته. زنده آن در معرض مردن، تندرستش دستخوش در بيماري به سر بردن. ملک آن برده، عزيز آن شکست خورده . آن که از آن فراوان دارد، گرفتار نکبت و وبال ، و آن که بدو پناه برده ، ربوده مال. آيا شما در جاي آنان به سر نمي بريد که مردند؟ عمري درازتر از شما داشتند، و آثاري پايدارتر به جا گذاشتند، و تخم آرزو بيشتر در دل کاشتند، و شمارشان فزونتر بود، و سپاهيانشان فراگيرتر. دنيا را چسان پرستيدند، و آن را چگونه بر خود گزيدند؟ سپس از آن رخت بربستند، بي توشه اي که کفايت آنان تواند و يا مرکبي که به منزلشان رساند. شنيده ايد دنيا يکي از آنان را با فديه اي واگذارده باشد، يا به گونه اي ياري شان داده ، يا با آنان به نيکي به سر برده؟ نه چنين است که سختي آن بدانها چنان رسيد که پوست و گوشتشان را دريد. با سختيها ، سستشان کرد؛ و با مصيبت ها، خوارشان نمود ، و بيني شان را به خاک ماليد، و زير پايشان سود؛ و دشواريهاي زمانه را بر آنچه با آنان کرد، افزود. ديديد چگونه آن را که برابرش فروتني کرد، و برخويشتنش گزيد و روي بدو آورد، نشناخت، و با او نساخت تا آنکه بار بستند و براي هميشه از آن گسستند. آيا جز گرسنگي ، توشه اي همراهتان کرد؟ يا جز در سختي شان فرود آورد؟ يا روشني آن برايشان جز تاريکي بود؟ يا جز پشيماني چيزي بدرقه راهشان نمود؟ پس چنين دنيايي را مي گزينيد؟ يا بدان اطمينان مي کنيد؟ يا آزمند آن مي شويد؟ بد خانه اي است براي کسي که بدان گمان بد نيارد، يا در آن خود را از بيم وي ايمن شمارد.
من شما را از دنيا مي ترسانم که - در کام - شيرين است و - در ديده – سبز و رنگين. پوشيده در خواهش هاي نفساني، و – با مردم – دوستي ورزد با نعمت هاي زودگذر اين جهاني. متاع اندک را زيبا نمايد، و در لباس آرزوها در آيد، و خود را به زيور غرور بيارايد. شادي آن نپايد، و از اندوهش ايمن بودن نشايد. فريبنده اي است بسيار آزار دهنده، رنگ پذيري است ناپايدار ، فنا شونده‌اي مرگبار ، کشنده‌اي تبهکار. چون با آرزوي خواهندگان دمساز شد، و با رضاي آنان هم آواز، بينند - سرابي بوده است - و بيش از آن نيست.

انذار از دنيا:
شما را از دنيا مي پرهيزانم، که منزلگاهي است ناپايدار؛ نه خانه ي ماندن و نه جايگاه قرار. خود را آراسته و به آرايش خويش شيفته است، و ديگران را به زينت خويشتن فريفته. خانه اي نزد خداوند آن خوار. و متاعي بي مقدار . حلال آن را به حرامش معجون داشته است؛ و خوبي آن را به بدي اش مقرون و زندگاني اش را به مرگ آميخته است؛ و در کاسه شهدش، شرنگ ريخته است . خداوند تعالي آن را براي دوستانش نگزيد، و در دادن آن به دشمنانش بخل نورزيد. خير آن اندک است، و شر آن آماده، فراهم آن پريشان و ملک آن ربوده؛ و آبادان آن رو به ويراني نهاده. آنچه ويران گردد، خانه خوبي نيست و به کار نيايد، و عمري که چون توشه پايان پذيرد، زندگاني به شمار نيايد. و روزگاري که چون پيمودن راه به سر آيد ، دير نپايد .آنچه را خدا بر شما واجب کرده مطلوب خود شماريد، و توفيق گزاردن حقي را که از شما خواسته ، هم از او چشم داريد، و پيش از آنکه مرگ شما را فرا خواند، گوش به دعوتش بداريد.

ويژگيهاي آنان که دنيا را رها کرده اند:
آنان که خواهان دنيا نيستند، دلهاشان گريان است، هر چند بخندند، و اندوهشان فراوان است، هر چند شادمان گردند وبا نفس خود در دشمني بسيار به سر برند، هر چند ديگران بر آنچه نصيب آنان شده، غبطه خورند.

غفلت انسان:
ياد مرگ از دل هاي شما رفته است و آرزوهاي فريبنده جاي آن را گرفته. دنيا بيش از آخرت مالکتان گرديده و اين جهان، آن جهان را از يادتان برده . همانا شما برادران ديني يکديگريد، چيزي شما را از هم جدا نکرده، جز درون پليد و نهاد بد که با آن به سر مي بريد نه هم را ياري مي کنيد، نه خيرخواه هميد، نه به يکديگر چيزي مي بخشيد ، و نه با هم دوستي مي ورزيد. شما را چه مي شود که به اندک دنيا ، که به دست مي آوريد، شاد مي شويد؛ و از بسيار آخرت، که از دستتان مي رود، اندوهناک نمي گرديد؟ و اندک دنيا را که از دست مي دهيد، نا آرامتان مي گرداند؛ چندانکه اين نا آرامي در چهره هاتان آشکار مي شود، و ناشکيبا بودن از آنچه بدان نرسيده اند، پديدار. گويي که دنيا شما را خانه اقامت و قرار است، و کالا و سود آن هميشه براي شما پايدار. چيزي شما را باز نمي دارد؛ از آنکه عيب برادر ديني خود را - که از آن بيم دارد- روياروي اوبگوييد، جز آنکه مي ترسيد، او همچنان عيب را – که در شماست- به رختان آرد. در واگذاشتن آخرت و دوستي دنيا با هم يک دل هستيد و هر يک از شما دين را بر سر زبان داريد. چنان از اين کار خشنوديد که کارگري کار خود را به پايان آورده، و دوستي خداوند خويش را حاصل کرده .

دنيا محل آرامش نيست:
دنيا خانه نيست ، شدن است و رنج بردن و دگرگوني پذيرفتن، و عبرت گرفتن . نشان نابود شدن، اينک روزگار، کمان خود را به زه کرده است، تيرش به خطا نرود، و زخمش به نشود؛ بر زنده تيرمرگ ببارد، و تندرست را به بيماري از پا در آرد، و نجات يافته را درناتواني و ماندگي دارد. خورنده اي است که روي سيري نبيند، نوشنده اي است که تشنگي اش فرو ننشيند . و نشان رنج دنيا، اينکه: آدمي فراهم مي کند آنچه نمي خورد، و مي سازد آنچه در آن نمي نشيند؛ پس به سوي خدا مي رود، نه مالي برداشته و نه خانه اي با خود داشته و نشان دگرگوني آن، اينکه : کسي را که بدو رحمت آرند بيني که –روزي – حسرت وي خورند، و حسرت خورده را بيني که بر او رحمت برند؛ و اين نيست جز به خاطر نعمتي که رخت بر بسته، و يا نقمتي که فرود آمده و بار گسسته. و نشان عبرت دنيا، اينکه: آدمي بدانچه آرزو دارد ، نزديک مي شود و رسيدن اجل رشته آرزوي او را مي برد. نه آنچه آرزو داشت به دست آمده، و نه آن که مرگ ، چشم بدو دوخته، واگذارده است. پاک و منزه است خدا! شادي دنيا چه فريبنده است؛ و سيرآبي آن چه تشنگي آورنده ؛ و سايه آن چه گرم وسوزنده . نه آينده مرگ را ردّ توان کرد، ونه گذشته را باز توان آورد. پاک و منزه است خدا، چه نزديک است زنده به مرده، به خاطر پيوستن بدان، و چه دور است مرده از زنده ، به خاطر بريدن وي از آن!

پايان دنيا مرگ است:
دنيا خانه اي است فرا گرفته بلا، شناخته به بيوفايي، نه به يک حال پايدار است، و نه مردم آن از سلامت برخوردار.دگرگوني پذيرد، رنگي دهد و رنگ ديگر گيرد. زندگي در آن ناباب است ، و ايمني در آن ناياب و مردم دنيا نشانه هايند، که آماجشان سازد. تيرهاي خود به آنان افکند و به کام مرگشان در اندازد.
و بندگان خدا! بدانيد که شما و آنچه درآنيد ( دنيا)، به راه آنان که پيش از شما بودند روانيد که زندگاني شما از شما درازتر بود، و خانه هاشان بسازتر و يادگارهاشان ديربازتر( دراز مدت). کنون آواهاشان نهفته شد، و بادهاشان فروخفته. تن هاشان فرسوده گرديد، خانه هاشان تهي، و نشان هاشان ناپديد. کاخ هاي افراشته و بالش هاي انباشته را به جا نهادند، و زير سنگها و درون گورهاي به هم چسبيده فتادند، جايي که آستانه اش را ويراني پايه است، و استواري بنايش را خاک، مايه. جاي آن نزديک است، و باشنده ي آن دور و به کنار، ميان مردم محله اي ترسان، به ظاهرآرام و در نهان گرفتار. نه در جايي که وطن گرفته اند، انس گيرند و نه چون همسايگان يکديگر را پذيرند. با آن که نزديک به هم آرميده اند ، خانه هم را نديده اند و چسان يکديگر را ديدار کنند که فرسودگي شان خرد کرده است، و سنگ و خاک آنان را در کام فرو برده.
چه ستايم خانه‌اي را که آغاز آن رنج بردن است، و پايان آن مردن . در حال آن حساب است و در حرام آن عقاب. آن که در آن بي نياز است، گرفتار است؛ و آن که مستمند است، اندوهبار. آن که در پي آن کوشيد بدان نرسيد، و آن که به دنبال آن نرفت، او رام وي گرديد. آن که بدان نگريست، حقيقت را به وي نمود، و آن که در آن نگريست، ديده‌اش را بر هم دوخت.
گويي شما هم به جايي رفته‌ايد که آنان رفته‌اند، و آن خوابگاه به گروتان برداشته و آن امانت جاي شما را در کنار خود داشته. پس چگونه خواهيد بود اگر کار شما به سرآيد و گورها گشايد؟" آن هنگام آزموده مي شود هر کس بدانچه پيشاپيش فرستاده، و باز گردانيده مي شوند به سوي خدا که مولاي راستين آنهاست و به کارشان نيايد آنچه به دروغ برمي بافتند. ( يونس آ/30)
چه ستايم خانه‌اي را که آغاز آن رنج بردن است، و پايان آن مردن . در حال آن حساب است و در حرام آن عقاب. آن که در آن بي نياز است، گرفتار است؛ و آن که مستمند است، اندوهبار. آن که در پي آن کوشيد بدان نرسيد، و آن که به دنبال آن نرفت، او رام وي گرديد. آن که بدان نگريست، حقيقت را به وي نمود، و آن که در آن نگريست، ديده‌اش را بر هم دوخت.

دنيا محل آزمايش:
هان! دنيا خانه‌اي است که از گزند آن ايمني نيست، مگر هم در آن خانه ، کاري کنند که توشه آخرت است نه به کار دنيا پردازند. چه آن مايه حسرت است. مردم به دنيا مبتلايند، و به بوته آزمايش در آيند. پس آنچه براي دنيا گرفته اند، حساب آن بکشند، واز آنان بستانند؛ و آنچه براي جز دنيا به دست آورده‌اند، بدان رسند و در نعمت آن بمانند. دنيا در ديده صاحب خردان، چون سايه‌ي پس از زوال است، که گسترده ناشده در هم رود، و افزون نشده کاهش يابد.

سفارش به مردم:
بندگان خدا! شما را سفارش مي کنم اين دنيا را که وانهنده شماست واگذاريد، هر چند وانهادن آن را دوست نمي داريد. دنيايي که تن ها را کهنه مي کند، هر چند نو شدن آن را خوش داريد. مَثل شما و دنيا، چون گروهي همسر است که به راهي مي روند، و تا در نگرند آن را مي سپرند، و يا قصد رسيدن به نشاني کرده اند و گويي بدان رسيده اند. چه کوتاه است فرصت کسي که تازد تا راهي که در پيش دارد به سر رسد، و يا آنکه روزي فرصت دارد نه بيش و مرگش از در رسد، و خواهاني شتابان در پي او افتاده، و او را مي راند تا در دنيا نماند. پس در عزت و ناز دنيا بر يکديگر پيشدستي مکنيد؛ و به آرايش و آسايش آن شادمان مشويد، و از زيان و سختي آن ناشکيبا مباشيد که عزت و نازش ، پايان يافتني است، و آرايش و آسايش آن سپري شدني، و زيان و سختي آن تمام شدني؛ و هر مدتي از آن سرآمدني وهر زنده آن مردني.
آيا نشانه ها که از گذشتگان به جاي مانده شما را از دوستي دنيا باز نمي دارد؟ و اگر خردمنديد مرگ پدرانتان که در گذشته اند، جاي بينايي و پند گرفتن ندارد. نمي بينيد گذشتگان شما باز نمي آيند، و ماندگان نمي پايند! نمي بينيد مردم دنيا روز را به شب و شب را به روز مي آرند و هر يک حالتي دارند! مرده اي است که بر او زاري کنند. زنده اي که تسليتش گويند. افتاده اي بيمار، بيمارپُرسي تيمارخوار. و ديگري که جان مي دهد، و دنيا جويي که مرگ به دنبالش مي دود، و غافلي به خود وانگذاشته و ماندگان پي گذشتگان را داشته.
هان! بر هم زننده لذت ها، تيره کننده شهوت ها، و بُرنده آرزوها را به ياد آريد آنگاه که به کارهاي زشت شتاب مي آريد، و از خدا ياري خواهيد بر گزاردن واجب او، چنانکه شايد، و نعمت و احسان او که به شمار نيايد.
اميرالمومنين عليه السلام در فرازهاي فوق ، ضمن معرفي و توصيف دنيا ، به انسان ها مي آموزد که در اين دنيا با اين مولفه ها چگونه زندگي نمايند تا دچار خسران نگردند از خداي مهربان گوش شنوا طلب مي‌نمائيم تا از فرمايشات امام بهره جوييم.

برخورد با مذمت کنندگان دنيا:
در خطبه 131 نهج البلاغه مي خوانيم که: امام عليه السلام از کسى شنيد مذمت دنيا ميکند فرمود:اى کسيکه‏نکوهش دنيا ميکنى در حالى که تو خود بغرور دنيا گرفتار شده‏اى،وفريفته باطلهاى آن هستى،آيا تو خود مغرور به دنيا هستى و سپس مذمت آن مى-کنى؟تو از جرم دنيا شکايت دارى يا دنيا بايد از جرم تو شکايت کند؟کى دنيا تورا گول زده و چه موقع تو را فريب داده است؟آيا بمحل سقوط پدرانت در دامن‏فنا،يا به خوابگاه مادرانت در زير خاک تو را فريب داده؟چه اندازه با دست‏خود بيماران را پرستارى کردى!؟در کنار بستر آنها مراقب آنان بودى،در خواست‏شفاى آنها را نمودى و از طبيبان براى آنها دارو خواهش کردى، در آن روزهائى که داروى تو به حال آنان سودى نداشت،و گريه توفايده‏اى نمى‏کرد!ترس و وحشت تو به درد هيچيک از آنها نخورد،و کوششهايت‏براى آنها نتيجه‏اى نداشت،و تو قادر بر دفاع از آنها نبودى. دنيا خودش را با اين وضع براى تو مجسم ساخته،و با قربانگاههاى ديگران‏قربانگاه تو را. اين دنيا جايگاه صدق و راستى است‏براى آنکس که با آن براستى رفتارکند،و خانه تندرستى است‏براى آنکس که از آن چيزى بفهمد،و سراى‏بى‏نيازى است‏براى آنکس که از آن توشه برگيرد،و محل اندرز است‏براى آن‏که از آن اندرز گيرد. مسجد دوستان خدا است،و نمازگاه فرشتگان پروردگار،و محل‏نزول وحى الله،و تجارتخانه اولياء حق،آنها در اينجا رحمت‏خدا را به‏دست آوردند،و بهشت را سود خود قرار داده‏اند. چه کسى دنيا را نکوهش مى‏کند در حاليکه جدائى خود را اعلام داشته،فراق خود را خبر داده،و مرک خود و اهلش را بيان کرده است،پس دنيا بانمونه‏هائى از بلاها به آنها نشان داد که اين امر در حق آنها نيز امکان پذير است،باسرور و خوشحاليش دلهايشان را بسرور متوجه ساخت،گاه هنگام عصر در عافيت‏است،و بهنگام صبح مصيبت!گاه تشويق مى‏کند و گاه مى‏ترساند،گاه‏تخويف مى‏کند و گاه بر حذر ميدارد!و بهمين جهت در صبحگاهان ندامت وپشيمانى،گروهى آنرا مذمت ميکنند،و در روز قيامت آنرا مدح مينمايندهمان گروهى که دنيا بآنها تذکر داد و آنان متذکر شدند،براى آنها سخن گفت‏آنها تصديقش کردند،و اندرز داد و آنها پذيرا شدند .در نهج البلاغه، بخش کلمات قصار، آمده است که شخصي به خدمت اميرالمؤمنين علي عليه السلام آمد و زبان به ذم دنيا گشود که دنيا چنين است و دنيا چنان، دنيا انسان را فريب مي دهد، دنيا انسان را فاسد مي کند، دنيا دغلباز و جنايتکار است، و از اين قبيل سخنان. اين مرد شنيده بود که بزرگان، دنيا را مذمت مي کنند، خيال کرده بود مقصود از مذمت دنيا مذمت واقعيت اين جهان است، مقصود اين است که جهان في حد ذاته بد است، نمي دانست که آنچه بد است، دنياپرستي و اسير دنيا شدن و طمع ورزي است که با انسان و سعادت انسان ناسازگار است.علي عليه السلام به او فرمود: تو فريب دنيا مي خوري، دنيا تو را فريب نمي دهد، تو بر دنيا جنايت وارد آورده اي، دنيا بر تو جنايت نکرده است... تا آنجا که فرمود: دنيا با کسي که با صداقت رفتار کند صديق است و براي کسي که آن را درک کند مايه ي عافيت است، دنيا معبد دوستان خدا، مصلاي فرشتگان خدا، فرودگاه وحي خدا و تجارتخانه اولياء خداست...

منابع شناخت دنيا:

1- دين
در ديدگاه امام علي(ع)، دين نخستين منبع شناخت دنيا است؛ زيرا هيچ کس بهتر از خداوند دنيا را نمي‏شناسد. يکي از اهداف بعثت انبياء نيز شناساندن حقيقت دنيا بوده است: «او خدايي است که دنيا را مسکن آفريدگان برگزيد و پيامبرانش را به راهنمايي جن و انس فرستاد تا دنيا را آن گونه که هست، بشناسانند واز زيان‏هايش برحذر دارند و با مطرح کردن مَثَل‏ها عيوب دنيا پرستي را نشان دهند.
2- دنيا
منبع ديگر شناخت دنيا، خود دنيا است. او خود را در گردش درس‏آموز خويش براي ما وصف مي‏کند، اما اين ماهستيم که فريفته او مي‏شويم. رساترين نصيحت از آنِ او است؛ اگر سخن صادقانه او را دروغ نشماريم.
دنيا در سخنان حضرت علي(ع)، معرِّفي خوب براي خويش است؛ زيرا اولاً، راست مي‏گويد: «دنيا خانه‏اي راست گو است براي کسي که آن را تصديق کند.» ثانياً، در معرفي خود هرگز انسان را فريب نمي‏دهد: چه هنگام تو را فريب داد؟! آيا با گورهاي پدرانت که پوسيده‏اند تو را فريب داد يا با آرامگاه‏هاي مادرانت که در زير خاک آرميده‏اند؟ دنيا با سرنوشت آنان حال تو را مجسم کرده و با گورهايشان گور تو را به نمايش گذاشته است. اما اگر دنيا هرگز انسان را فريب نمي‏دهد، پس چرا در سخنان آن حضرت به فريبکاري و نيرنگ بازي شهره است؟‏ و چرا بارها و بارها بشر را از فريب دنيا برحذر داشته است؟ چگونه است که دنيا فريب نمي‏دهد، اما بايد از فريبش بر حذر ماند؟ اين بدان دليل است که آن حضرت، مجرم راستين را در اين فريب انسان مي‏داند، نه دنيا: راست مي‏گويم؛ دنيا نيست که تو را فريفته است، بلکه تويي که فريفته دنيا شده‏اي؛ چرا که دنيا پندها را بي‏پرده با تو گفته و دور از هر تبعيضي از حقايق آگاهت کرده است و بي‏گمان دنيا با اين همه هشدارهاي پي در پي - از فرود آمدن بلا در تن و کاستن نيرويت - صادق‏تر و وفادارتر از آن است که دروغت بگويد يا فريبت دهد. چه بسيار پندهايي از دنيا را که متهم کردي و خبرهاي راستي را که دروغ انگاشتي. ثالثاً در معرفي خود دلسوز است و مي‏خواهد انسان را از تباهي نجات دهد: اگر در خانه‏هاي فروپاشيده و ويرانه‏هاي خلوت و خاموش به شناخت دنيا برخيزي، با يادآوري‏هاي زيبا و پندهاي رسايش، او را دوستي دلسوز و ياري مهربان مي‏يابي که تباهي تو را دريغ مي‏دارد.

منابع: 
نهج البلاغه 
مديريت و فرماندهي در اسلام، آيت الله مکارم شيرازي 
معجم المفهرس لالفاظ نهج