حجت الاسلام سیدمحمدابراهیم حسنی
كارشناس معاونت پژوهشي وآموزشي
hasani@pajohe.ir

نام این مقا له را"امام علی(ع)وسوگ زهرا(س)"نامیدم که به ارتباط مستقیم آن حادثه جانسوزبامولاعلی(ع) پرداخته. حادثه ای که متعاقب غصب حق خلافت آنحضرت با دفاع جانانه وفداکاری وایثارفاطمه(س)رخ داد ودرماجراهایی چون فدک بروزکرد وسوگ و ماتمش رابرای ابددردل غریب مدینه وموا لیان ودلسوختگانش باقی گذاشت...
مهرتابان محمدی درظلمت کده جها لت بشری تابیدن گرفته واستواروپرصلابت به پیش می رفت تاآلودگیهای کفروشرک وبت پرستی رایکی پس ازدیگری بزداید.درآن میان بسیاری ازدلهانورانی وهدایت شدند اما گروهی روزنه قلب خویش را براین نوربسته نگاهداشته آن را لانه فسادوکینه قرارداده بودند.هرچه خورشیدتابناک نبوت پرفروغ ترمی گشت آتش لجاج وعناد دردلهای تاریکشان بیشتر میشدو در پرده هایی از خصلت شوم نفاق باقی می ماند تاآنکه باغروب غمناک خورشیدرسا لت درحا لی که هنوزبدن پاک رسول خدا(ص)درمسجدبود درمنازلی ازسقیفه اززیرتلی از خاکستر جهل وکبروحسدو نفاق سربرآورد وباردیگرجاهلیت اولی رونق گرفت.ومدعیان دروغینی که تادیروزدم ازصحابه پیغمبر(ص)وعهد و پیوندآسمانی با او می زدندبلافااصله بعد ازرحلت آن خورشیدتابناک علی ومقداد وسلمان وابی ذررادرغسل ودفنش تنها گذاشتند....
شورای سقیفه بدنبال آن بودندکه نه فقط فدک رابعنوان میراث زهرا(س)بلکه میراث نبوت یعنی ولایت را که تا لی تلونبوت بود وخود تا دیروزآن را منافقانه به بیعت نشسته بودند به یغما برده همه اهل عا لم را که تشنه معارف و انوار وجودی علی(ع) بودند از درناب وفیض وجودش محروم سازند..
آنگاه که دست سیاه شب آسمان پرستاره زهراء(س)راباغصب فدک وتعیین شورای منحله رهبری تیره ساخت و میرفت که دشمنان علی(ع)با غصب فدک و به انحراف کشاندن موضوع وتشویش اذهان عموم وسلب توان ما لی اززهرا(س) راه را بر هر گونه اقدامی بستانندودرغفلت مردم دنیازده وشکمباره خلافت نامشروع خویش رااستحکام بخشند فاطمه پوشیده ازحجاب وشتابان باگامهایی چون محمد(ص)روانه مسجدشدتاوفاداری خودرا نسبت به عهدی که با پدرش رسول خدا(ص)ومیثاق بیعتی که باولی خدا شوی خودعلی(ع) درعمل به اثبات رساند.آری !اوبادلی پرخون وانبانی ازغم هجر پدروغربت همسرش درجمع زنان ومردان مدینه درمسجدپیغمبر(ص)که انبوهی از غم درودیواش رافراگرفته بودحاضر شدتاازپس پرده بانامردمان زمان به سخن وبلکه اتمام حجت پردازدو خشم خداورسول ونگرانی خودرا بعنوان کوثروتنها یادگار پیغمبر از اقدامات نابکارانه گروهی عهدشکن ابرازدارد....او ابتدا نا له ای جانسوزسردادچنانکه بغض جمع رادرها له ای از سکوت شکست وهمه بانا له اوگریستند ...وآنگاه سخنانش رابانام ویادخدا ودرودبه رسولخدا(ص)وتذکاری برمبداء ومعادآغازکردوسپس این چنین ادامه داد.
"...آنکه شماراهدایت کردپدروپسرعمویم علی بود وچقدرعزیزاست آنکه باپیامبراست.پدرم درراه نجات شما ازشرک علی رادر دهانه کوره های آتش حوادث می انداخت و او جز با پیروزی برنمی گشت که اوسیدوسالاراولیاء بودوخیرخواه مردم.در آن زمانی که علی اینگونه درراه حق تلاش می کرد شمادرعیش ونوش بودیدودرسختی ها عقب می نشستید.تاآنکه پیامبر از دنیارفت و نفاق شما آشکار ودینتان کهنه گردید فرومایگان ساکت به سخن آمدند و دعوت شیطان را لبیک گفتند و تنها سبک مغزان رابه دام خود گرفتارساختند وشمایان پاازگلیم خویش فراترنهادید.کجاست غیرت وشمشیرتان؟
چرامی خواهیدنوردین راخاموش کنید؟چراعلیه خاندان رسول خداگام برمی دارید؟رهبری اسلام راپیامبرتعیین کرداما ماهمانند کسی که کارد ونیزه براوفرودآمده صبرمی کنیم.وشماای انصارچه زودتغییرموضع دادید درحا لی که می توانید حق مرابستانید . حرمت پیامبرو اهل بیتش راضایع کردند وشما به عقب بازگشته مشرک شدیدوپیمان شکستید وآنکه سزاوار خلافت بودرا کنار زدید. شمارامی شناسم.دیگربه حق خدمتی نمی کنید....."1
بنابراین بحکم عقل ونقل تمام جان نثاریها وبیدارگریهای بی بی دوعا لم درمسجدا لنبی ومقابله ای که باغاصبان فدک داشت ولاجرم آن حوادث ناگواری را که بجان خرید همه وهمه دردفاع ازولایت برحق وآسمانی علی(ع) رقم خورد.
چنانکه ابن ابی ا لحدید معتزلی درشرح نهج ا لبلاغه می گوید: "ازاستادم علی بن فاروقی مدرس مدرسه بغدادپرسیدم آیا فاطمهدر ادعای ما لکیت فدک صادق بود؟گفت آری.گفتم:پس چرا خلیفه اول حقش رانداد؟استادتبسمی کردوگفت:"لو اعطاها ا لیوم فدکا بمجرددعواها لجائت ا لیه غدا وادعت لزوجها ا لخلافه وزحزحته من مکانه ولم یمکنه الاعتذار وا لمدافعه بشی لانه یکون قد اسجل علی نفسه بانها صادقه فیما تدعیه کائنا ماکان غیرحاجه الی بینه"2
خلاصه ترجمه اش این است که اگرخلیفه اول(ابوبکر)آن روزفدک رابمجرد ادعا وطلب زهرا(س)به اومی دادبیم آن راداشت که فردابیایدو برای همسرش خلافت راطلب کند وآنوقت دیگرابوبکر حرفی برای گفتن نداشت....
وصف این هجران واین خون جگر    این زمان بگذار تاوقت دگر
حال که دانستیدفاطمه(س)همسری فداکار وتنهاحامی جان برکف وشهیده راه ولایت است خوب است به دل شیدائی غریب مدینه علی مظلوم گذری بکنیم که چگونه امانتی زخم خورده راباهمه دردهای پنهانی اش بیاری دستانی ازغیب شبانه به خاک سپرد. چنانکه غمنامه دلش رابارها بعدازرحلت زهراینگونه میسرود:
نفسی علی زفراتهامحبوسه       یا لیتها خرجت مع ا لزفرات
لاخیربعدک فی ا لحیوه انما      ابکی مخافه ان تطول حیاتی3
یعنی:جانم درغم فراغ فاطمه به تنگ آمده .ای کاش که بایک نا له ای ازکا لبدم جدا گردد..که خیری درزندگی و ماندن در دنیابعدازتونمی بینم وتمام گریه ونگرانیم ازاین است که مبادابعدازتوزیاددردنیا بمانم..
وخودزهراء(س)نیزخوب می دانست که بعدازاوبرسرشوهرغریبش چه خواهدآمدوبردل غمزده اش چه خواهدگذشت.چنانکه امام باقر(ع)فرمودند:
"ولماحضرت فاطمه ا لوفاه بکت فقال لهاامیرا لمومنین یاسیدتی مایبکیک قا لت ابکی لماتلقی بعدی ...."4
یعنی:چون لحظات رحلت فاطمه(س)نزدیک شدزیادمی گریست.وامیرا لمومنین(ع)ازعلت آن جویا شد واودرجواب فرمود برای تو می گریم که بعدازمن چه برسرت خواهدآمد.
به گوش دل زنخلستان كوفه / غم آهــي شنــــو سوزنده ازدل
ميان كــوچه تنگ مد ينــه / زكف دادم دوصد پرنده ازدل
دروديوارچون بفشر د جانم / ا فتاد زمـن قلبي تپنــــد ه ازدل
كنارقبـــر دلدارم به شب ها / بسان مرغكـــي پركنده ازدل 5
وشایدبر همین اساس بود که تا لحظه شهادت زخم پهلوودرددلهای نهفته اش را ازحضرتش پنهان می داشت.اماامان ازدل مولا که بهنگام غسل زهراء چه خون شددل مولا. آن وقت که دستش به پهلوی شکسته خوردودست ازغسل کشیدونا له ای جانسوزازدل برکشید وبهنگام دفن غریبانه آن امانت آسمانی وحوراء زخمین بهشتی اش خطاب به رسول الله(ص)چنین درددل میکرد:
"السلام علیک یارسول الله عنی وعن ابنتک النازله فی جوارک والسریعه اللحاق بک قل یارسول الله عن صفیتک صبری ورق عنها تجلدی الا ان فی التاسی لی بعظیم فرقتک وقادح مصیبتک موضع تعز و لقدو سدتک فی ملحوده قبرک وفاضت بین نحری وصدری نفسک...فلقداسترجعت الودیعه واخذت الرهینه واماحزنی فسرمدواما لیلی فمسهد الی ان یختارالله لی دارک اللتی انت بهامقیم و ستنبئک ابنتک بتضافرامتک فاحفهاالسوا واستخبرهاالحال :هذا ولم یطل العهد ولم یخل منک الذکروالسلام علیکما سلام مودع لاقال ولاسئم فان انصرف فلا عن ملاله وان اقم فلاعن سوء ظن بماوعدالله الصابرین.." 6
ترجمه(محمددشتی): سلام برتو ای رسول خدا(ص) سلامی ازطرف من ودخترت که هم کنون درجوارت فرود آمده و شتابان به شما رسیده است.ای رسولخداصبروبردباری من باازدست دادن فاطمه کم شده وتوان خویشتن داری ندارم.امابرای من که سختی مصیبت توراکشیدم شکیبائی ممکن است.این من بودم که بادست خود ترامیان قبرنهادم وهنگام رحلت جان گرامی تومین سینه وگردنم پروازکرد.پس امانتی ک هبه من سپرده بودی برگردانده شدوبه صاحبش رسید.ازاین پس اندوه من جاودانه و شبهایم شب زنده داری است. تا آن روز که خدا خانه زندگی ترابرای من برگزیند. به زودی دخترت تورا آگاه خواهدساخت که امت تو چگونه درستمکاری براواجتماع کردند.ازفاطمه بپرس(فاحفهاالسوال یعنی سوال پیچش کن چون میدانست که فاطمه براحتی اسرار دل زخم خورده ودردهی خودرابه پدرنخواهدگفت همچنانکه ازشوهرش مخفی داشت!)واحوال اندوهناک ماراازاوخبرگیرکه هنوز روزگار ی سپری نشده ویادتوفراموش نگشته است.سلام من به هردوی شماسلام وداع کننده ای که ازروی خشنودی یاخسته دلی سلام نمی کند.اگرازخدمت تو باز می گرد م ازروی خستگی نیست واگردرکنارقبرت می نشینم ازبدگمانی بدانچه خدا صابران را وعده داده نمی باشد.
دیریست بامرغ شبانه همنوایم /   گلوازه زخمی ترین احساس هایم
دیریست زخم غربتی در سینه دارم /  بادردومحنت الفتی دیرینه دارم
درباغ سبز آرزو دیدم خزان را /  پزمردن گلهای یاس و ارغوان را
آن شب که برخاکش سپردم مخفیانه /  مرغ دلم پرواز کرد از آشیانه
مخفی است درچشم زمانه تربت او /  چون شمع میسوزم زداغ تربت او

منابع:
1-بنقل ازکتاب –زندگانی فاطمه زهراص133ببعدوکتاب"فاطمه زهرا(س)توفیق علم ترجمه علی اکبر صادقی ص218
2-شرح نهج ابن ابی ...ج4ص 87
3 - بحارج43ص213
4-بحارج 43ص288
5-بخشی ازقصیده"اول مظلوم"ازنویسنده
6- نهج البلاغه ترجمه محمددشتی خ202 ص308