جمعه 28 خرداد 1400  |   7 ذی القعده 1442

 

...
شماره : 121 تعداد بازدید : 1697


اينترنت و دغدغه‌هاي فرهنگي(1)

حجت الاسلام والمسلمين سادات منصوري

مقدمه:
حدود هشت سال پيش اينترنت واژه‌ي غريبي در ايران به حساب مي‌آمد و تعداد کاربران آن به افراد زبان‌داني محدود بود که با کامپيوتر نيز آشنا بودند. آن زمان شش سال از اتصال ايران به شبکه‌ي جهاني اينترنت مي‌گذشت ولي تعداد انگشت شماري در برخي مراکز دولتي، دانشگاهي و خصوصي از آن استفاده مي‌کردند. استفاده از خدمات اينترنتي به چند مرکز وابسته به دولت با شرايط نسبتا سخت امکان‌پذير بود. کاربران بايد علاوه بر پرداخت هزينه‌هاي ماهيانه، آبونمان ثابتي نيز مي‌پرداختند و در برخي موارد نيز مجبور بودند چک‌هاي ضمانتي دو ميليون توماني گرو بگذارند. مطالب فارسي روي وب بسيار کم بود و برخي مراکز عمدتا دولتي و چند روزنامه با ايجاد پايگاه هايي برخي از اطلاعات توليدي خود را از اين طريق منعکس مي‌کردند.
اما اکنون، تعداد کاربران اينترنتي به صورت غيرقابل تصوري افزايش يافته‌اند. بر اساس جديدترين آمار منتشر شده تعداد کاربران اينترنت در ايران تا پايان فروردين‌ماه سال جاري به ۱۱ ميليون و ۲۶۰ هزار نفر رسيد. اين در حالي است که بر اساس آمار منتشر شده توسط شرکت فناوري اطلاعات در تيرماه سال گذشته، اين ميزان ۷ ميليون و ۳۵۰ هزار کاربر بود.
تقريبا اکثر مراکز دولتي و خصوصي، روزنامه‌ها و حتي اشخاص سايت اينترنتي (وبلاگ) دارند و اطلاعات و آمار و خبرهاي روزانه را منتشر مي‌کنند و ولع حيرت‌انگيزي در بهره‌گيري از امکانات اين وسيله ارتباطي به چشم مي‌خورد. محتواي اکثر روزنامه ها و نشريات چاپي در فضاي اينترنت قابل دسترسي است و بيشتر از ده خبرگزاري دولتي و نيمه دولتي، وقايع ايران را لحظه به لحظه گزارش مي کنند.
مشکلات استفاده از زبان فارسي در فضاي جديد اگر چه کم وبيش پابرجاست ولي فارسي زبانان با همين امکانات نرم افزاري محدود همديگر را در جاي جاي اين کره خاکي پيدا مي کنند و پيغام هاي خود به همديگر مي رسانند حتي شده با فارگليسي (يعني نگارش فارسي با حروف انگليسي).
هرچند هنوز آمار دقيقي از شکل و نوع استفاده از اينترنت در ايران وجود ندارد اما به نظر مي‌رسد استفاده‌هاي سرگرم کننده از اينترنت براي کاربران ايراني به مرور در حال گسترش است. همچنين اطلاع يافتن از اخبار و وقايع خصوصا اخباري که قابليت انتشار در رسانه‌هاي ديگر را ندارند از جمله نيازهاي اصلي کاربران ايراني به حساب مي‌آيد، به طوري که اين موضوع، بسياري از سايت‌هاي خبري را در زمره پربيننده‌ترين سايت‌هاي ايراني قرار داده است.
ورود برخي خدمات اينترنت پرسرعت و بي‌سيم عملا به رشد کيفيت استفاده از اين وسيله ارتباطي منجر شده است. در حال حاضر هزينه متوسط ماهانه اينترنت در حدود ۳۰ هزارتومان و هزينه هر ساعت استفاده از آن حدود ۳۰۰ تومان است و کارت‌هاي اينترنت نيز همچون شکلات و سيگار از طريق روزنامه فروشي‌ها و بقالي‌ها توزيع مي‌شود.
رشد سريع کاربران اينترنت، ايران را در زمره‌ي کشورهاي پرکاربر در اين زمينه در قاره آسيا قرار داده و در منطقه نيز از نظر ميزان کاربر در رده نخست قرار گرفته است. مسئولان ذي‌ربط پيش‌بيني کرده‌اند که در برنامه پنج ساله چهارم براي توسعه شبکه ديتا با افزايش ضريب نفود اينترنت به ۳۰ درصد عملا بيش از ۲۲ ميليون کاربر به اينترنت متصل خواهند شد. بر همين اساس دسترسي ۲۵ درصد از کاربران (۵ ميليون و ۵۸۰ هزار نفر) از طريق شرکت هاي PAP يا ارايه دهنده اينترنت پرسرعت و همچنين دسترسي ۷۵ درصد (۱۶ ميليون و ۵۰۰ هزار نفر) از طريق شرکت هاي ISP به اينترنت در برنامه پنج ساله قرار گرفته است.
اين حجم 22 ميليوني از کاربران تأثيرات فرهنگي شگفت‌انگيز و پيش‌بيني نشده‌اي را بدنبال خواهد آورد. واقعيت آن است که شمارش اين تأثيرات و تخمين ميزان مفيد يا مضر بودن آن ناممکن است. اما اين مقدار مسلم است که رها کردن اين تعداد از انسانها در شاهراه اطلاعاتي که همه گونه کالايي در آن به سادگي رد و بدل مي‌شود عاقلانه نخواهد بود.
مقاله‌ي حاضر درصدد است تا برخي از تأثيرات اينترنت در عرصه‌ي فرهنگ را شناسايي کرده و مسئولان محترم فرهنگي را با دغدغه‌هاي موجود و نيز امکانات نهفته‌ در اينترنت بيشتر آشنا سازد. در پايان مقاله نيز راه حلي به نظر نويسنده رسيده است که اميدوار است در ديد اهل نظر پسنديده آيد.

اينترنت چيست؟
اينترنت اين واژه‌ي سحرآميز عصر ارتباطات و شاهراه اطلاعاتي و دروازه‌ي ورود به عرصه‌اي كه آن را قلمرو اتصال مغزها و كامپيوترها مي‌نامند مرگ فاصله ها و مسافتها را نويد مي‌دهد. در اين شاهراه اطلاعاتي به جاي انسان و خودرو اطلاعات يا در واقع بسته‌هاي اطلاعاتي با سرعت زياد در حركت‌اند. اين شاهراه به تمام خانه‌ها، مدارس، كتابخانه‌ها و مراكز تجاري وصل خواهد شد و محيطي جهاني براي ارتباطات سريع به وجود خواهد آورد.
اصطلاح شاهراههاي اطلاعاتي براي نخستين بار توسط «ال گور» معاون رييس جمهوري آمريكا بيان شد. علت اين نامگذاري در واقع شباهت آن با پروژه بزرگراههاي حمل ونقل سرتاسري آمريكا در چهل سال قبل بود كه به وسيله پدر همين شخص تدوين شده و در آن دوره تأثير زيادي بر اقتصاد آمريكا گذاشته بود. در حال حاضر در آمريكا اعتقاد بر اين است كه اين شاهراه‌ها نه تنها بسياري از مشكلات اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و آموزشي را حل خواهند كرد بلكه آمريكا را در مقام اول و سروري كشورهاي جهان قرار خواهند داد.
اينترنت در پنتاگون متولد شد. نام دوران كودكي اينترنت آرپانت (ARPANET) بود كه در بدو تولد يعني در سال 1969 بر آن نهاده شد. آرپانت به عنوان شالوده اصلي اينترنت بر آن بود تا خود را به شبكه‌هاي راديويي و ماهواره‌اي وقت و همچنين به كامپيوتر‌هاي ديگر متصل كند و كار پژوهشهاي مربوط به وزارت دفاع آمريكا را با سرعت و كيفيت بهتر به انجام برساند. اين پژوهشها و پروژه‌ها كه در آرپانت دنبال مي‌شد غالبا در خـدمت نظامي‌گري كـاخ سفيد بود و به ايـن ترتيب آن چه امـروز بـه اينترنت انـجاميده، تـونـل محرمانه‌اي بوده است كه محققان، كارشناسان و دانشمندان آمريكا از آن عبور مي‌كردند. در حقيقت آرپانت يا همان اينترنت جوان، خط تماس الكترونيك و محرمانه‌ي دست اندركاران وزارت دفاع آمريكا و پژوهشگران بوده است. آرپانت به اين نيت متولد شد كه به كارشناسان نظامي و كامپيوترها كمك كند تا طرحهاي نظامي را به پيش ببرند و در سراسر آمريكا از تجارب و منابع يكديگر بهره‌مند شوند. آن چه امروز به نام پست الكترونيك ( E-mail ) مطرح شده و يكي از خدمات رايج اينترنت محسوب مي‌گردد، محصول همان دوران تماس كارشناسان نظامي و كامپيوترها در آرپانت است.
پس از تجربه‌ي موفق «آرپانت» به عنوان سيستمي كاربردي در 1972 نگاههاي طراحان «آرپا» به ايجاد ارتباط بين شبكه‌اي براي خلق شبكه‌اي بزرگتر و فراملي معطوف گرديد. «وينتون سرف»‌ و «رابرت كان»آغازگر اين حركت بودند كه كار آنان در بين سالهاي 83-1973 تكامل يافت و به ايجاد توافق‌نامه‌هايي انجاميد كه كامپيوترها را قادر مي‌ساخت به عنوان دروازه‌ي ورود اطلاعات در بين شبكه‌‌هاي مختلف عمل كنند تا پيامها بتوانند به صورتي قابل اطمينان از يك سرور مركزي به سروري ديگر و از طريق تعداد نامشخصي از ايستگاههاي خطوط بگذرند. توافق‌نامه‌هاي مذكور در نهايت به صورت 100 استاندارد مشروح كه به عنوان سري TCP/IP شناخته مي‌شوند، درآمد.
رابرت كان مي¬گويد: اگرچه به سختي مي¬توان باور كرد اما در روزهاي آغازين فعاليت اينترنت تا اواسط دهه 1980 تقريباً همه تصميمات راجع به اينترنت را من و آقاي وينتون سرف اتخاذ مي كرديم.
اينترنت تاسال 1983 كمتر از پانصد كامپيوتر ميزبان ( Host Computer) داشت و اين كامپيوتر ها عمدتا در آزمايشگاههاي نظامي و بخشهاي كامپيوتري آمريكا قرار داشت، اما چند سال بعد در سال 1988 اينترنت در صدها دانشگاه و آزمايشگاه پژوهشي ، صاحب 28 هزار كامپيوتر ميزبان شد.كه در حال حاضر اين رقم به بيش از 100 ميليون رسيده است و روز به روز بر تعداد آن افزوده مي شود.
در نخستين دهه‌‌‌ي آفرينش اينترنت (93-1983) به صورت رسمي، اين ابزار تنها منبعي براي محققين دانشگاهي محسوب مي‌شد و البته بسياري از تسهيلات امروزي ما را نيز دارا بود ولي دسترسي به آنها نيازمند مهارت در فن‌آوري كامپيوتر و به ويژه سيستم يونيكس بود. «تيم برنزلي» در سالهاي (90-1989) نخستين گام را براي قابل استفاده كردن شبكه براي كاربران عادي و استفاده از منابع اينترنت و اتصال به شبكه با فشردن تكمه‌هاي كامپيوتر برداشت. اما «جستجو‌گران» (BROWSERS) اوليه هنوز تنها بيانگر ريشه‌ي كامپيوتري خود بودند. فقط با ظهور اولين «جستجوگران» گرافيكي- موزاييك در 1993 بود كه شبكه در واقع تكاني خورد و به صورت رسانه‌اي انبوه درآمد.
وب ميليونها كاربر جديد را به اينترنت آمورد و به منظور سرويس دادن به آنها ساختار شبكه به هم ريخت. در حالي كه تا پيش از اين اينترنت شبكه‌اي از كامپيوترهايي بود كه از روشي يكسان و آدرسهايي منحصر به فرد و ارتباطات دايمي استفاده مي‌كردند، اين موضوع متحول شد و به صورت سيستمي دو لايه در آمد كه در آن اقليتي از ماشينهاي ممتاز (سرورها) صفحات وب و ديگر سرويسها را بين ميليونها دستگاه در درجه‌ي پايين‌تر (يعني كامپيوترهاي شخصي كه به صورت مراجعيني غيرفعال عمل مي‌كردن و فاقد آدرس دايمي و يا ارتباطات مستمر بودند) توزيع مي‌كردند.
ممكن است اين موضوع به نظر جزيياتي تكنيكي برسد اما در حقيقت بر موضوع مهمي دلالت دارد و آن اين كه همه‌ي موضوعات مهم بر روي «وب» مي‌بايد در ماشيني اتفاق بيفتد كه به طبقه‌ي ممتازي از كامپيوترهاي مركزي متعلق است. هركس كه مثلا به دنبال انتشار يك «وب سايت» است مي‌بايد ترتيبي اتخاذ كند كه بر روي چنين كامپيوتر مركزي پذيرفته شود. به دليل آن كه روش عملي براي داشتن سايت بر روي دستگاهي كه تنها از طريق شماره گرفتن به شبكه دسترسي داشته باشد وجود نداشت، بنابراين طبقه‌ي ممتاز كامپيوترهاي مركزي نسبت به كنترل دولتي و گروهي و مداخله‌ي آنان، آسيب‌پذيرتر از آنچه در آغاز انتظار مي‌رفت، شد.
اهميت فن‌آوري شبكه‌سازي بر اساس TCP/IP آن است كه خلق شبكه‌ي جهاني را با معماري آسان و باز ممكن مي‌سازد. هيچ كنترل مركزي وجود ندارد و بنابراين دليلي وجود ندارد كه سعي نماييم ازقبل انواع شبكه‌هايي كه مجاز به اتصال هستند را مشخص نماييم. هركس مي‌تواند شبكه‌اي را به شبكه‌هاي موجود ملحق كند مادامي‌ كه داراي كامپيوتري باشد كه به زبان TCP/IP صحبت كند. اين اصل شبكه‌ي كنوني را قادر ساخته كه با چنين سرعت خارق‌العاده‌اي رشد نمايد.
طرح «سرف كان» بر اين اصل مهم دلالت داشت كه شبكه‌ي عام، ‌اساسا ساكت است. تنها عملكرد آن،‌ انتقال بسته‌هاي الكترونيكي از يك نقطه به نقطه‌ي ديگر است،‌ به اصطلاح اصل هدف به هدف، تا آنجايي كه به شبكه مربوط مي‌شد اين بسته‌ها ممكن بود بخشهايي از پست الكترونيكي، عكسها، موسيقي ضبط شده و يا تصاوير مستهجن باشد، همه‌ي آنها در نظر شبكه يكسان بودند و به صورتي مشابه با آنها برخورد مي‌شد. اين بي‌تفاوتي به محتوا، اينترنت را تا حد بسيار زيادي از ارتباطات شبكه‌اي ديگر كه بوسيله‌ي سازمانها، اداره و... كنترل مي‌شد، متفاوت مي‌ساخت.
مشخصه‌ي ديگر معماري اوليه‌ي اينترنت كه حايز اهميت است اين حقيقت است كه تصديق اصالت كاربران مورد نياز نيست. هركامپيوتري كه به شبكه متصل مي‌شود مي‌بايد يك آدرس IP منحصر به فرد داشته باشد و تمامي تبادلات اين كامپيوتر با ديگر كامپيوترهاي شبكه مي‌تواند ثبت و انجام شود. اما هيچ تداركاتي براي اتصال آدرسهاي IP به اشخاص شناخته شده وجود نداشت. اين به معناي آن بود كه اين ساختار باعث تسهيل بي‌نام و نشان ماندن مي‌‌شد.
بنابراين ساختار تكنيكي شبكه نقشي تعيين كننده در مورد چگونگي استفاده از آن دارد. همانگونه كه در دنياي فيزيكي، معماري بعضي چيزها را ممكن و از برخي ديگر جلوگيري به عمل مي‌آورد. نكته‌ي مهم آن است كه معماري شبكه به عنوان توافق‌نامه‌هاي تكنيكي – يعني كدهاي كامپيوتري- قالب ريخته شده و هيچ چيز تغيير‌ناپذيري در مورد كدها وجود ندارد. اين موضوع كاملا نظري است و بنابراين قابل تغيير است.


سرويسهاي اينترنت
ميزبانها يا كارگزاران اطلاعاتي در اينترنت خدمات گوناگوني ارايه مي‌كنند اما شايد بتوان اين خدمات را بطور كلي در موارد زير طبقه بندي كرد:
1. پست الكترونيك(E-mail) : اين سرويس براي مبادله‌ي نامه‌ها و پيام‌ها بين كاربران اين شبكه مي‌باشد.
2. كنترل رايانه از راه دور( Tel net ) : اين خدمات براي اتصال و راهبري يك رايانه از راه دور مي‌باشد. اشخاصي مانند:سرپرستان و رؤساي شركتها و سازمانها مي‌توانند به اين وسيله مديريت و سرپرستي خود را از راه دور اعمال كنند.
3. انتقال پرونده ( FTP) :اطلاعات در شبكه‌هاي رايانه‌اي به صورت فايلها يا پرونده‌هاي مختلف ذخيره شده‌اند. براي انتقال اين پرونده‌ها به رايانه‌ي خود احتياج به پروتكلي به نام( FTP) مي‌باشد كه با آن مي‌توان هرگونه پرونده را ارسال يا دريافت نمود.
4. انجمنها و گروههاي مختلف : هم اكنون در اينترنت تقريباً در تمامي موضوعات مورد علاقه بشري انجمن‌هايي شكل گرفته كه از طرق اين شبكه مي‌توان در انجمنها و گروههاي همفكر و داراي علايق مشترك عضو شد و به همفكري ومبادله اطلاعات پرداخت.
5. كنفرانس از راه دور (Tel conference ) : در اين مكان اين امكان وجود دارد كه چند كاربر در زمان واحد و از راه دور به گفت‌وگو بپردازند. با اين وسيله ديگر نيازي به برقراري جلسات پرخرج وهزينه وحضور فيزيكي افراد براي برقراري يك جلسه وجود ندارد.
6. شبكه خبري (Usenet): اين سرويس به روزنامه ها و مجلاتي مربوط مي‌شود كه به طور الكترونيك قابل دسترسي‌اند.
7. بطور كلي بهره‌گيري از اينترنت در رشته هاي مختلف علمي، فني، پزشكي، اقتصادي، تبليغ كالا، بازاريابي، فروش كالا، خريد، دريافت و پرداخت وجه، آموزش و تحقيقات، كتابخانه، فكس،‌ تلفن و…


آينده‌‌ي اينترنت
در مورد آينده‌ي اينترنت و تأثير آن بر جوامع بشري ديدگاههاي متفاوتي وجود دارد.ديدگاههاي خوشبينانه معتقدند اين شبكه در نهايت باعث آگاهي بيشتر ملتها شده و آنها را از تاريكي جهل استبدادي و استعماري نجات خواهد داد .جريان آزاد اطلاعات رژيمهاي خودكامه و استبدادي را متزلزل ساخته وبا اشاعه اطلاعات سانسور نشده، مردم را در اين امر ياري خواهد كرد. اين بزرگراه‌ها باعث خواهد شد كه ملتها و گروه‌ها از درد و رنجهاي يكديگر آگاه شوند و براي همبستگي ورفع مشكلات خود تلاش كنند.
دولتهاي ضعيف نيازي براي سرمايه گذاري زياد براي كسب اطلاعات علمي وترجمه و انتقال تكنولوژي نخواهند داشت. زيرا اينترنت خود محيط مناسبي براي انتقال سريع اطلاعات علمي خواهد بود.
درمقابل ،ديدگاههاي بدبينانه وجود دارند كه اين شبكه را نيز همانند ديگر پيشرفتهاي علمي ، در نهايت به نفع ابرقدرتها واستكبار جهاني مي دانند و سعي در مطرح كردن نقاط منفي آن براي جهان سوم دارند. پرفسور حميد مولانا معتقد است با وجود پيشرفتهاي تكنولوژي و علمي، از جمله رشد عظيم سخت‌افزار و نرم‌افزار ارتباطات و اطلاعات طي چند دهه گذشته، اكثريت عظيم اين دهكده‌ي جهاني در شرايط نامطلوب بي سوادي، بيماري،گرسنگي، بيكاري و سؤتغذيه به سرمي برند و هنوز از ابزارهاي اساسي ارتباطات و دانش محرومند. به طور كلي در تاريخ بشري نظام سلطه با پيشرفت تكنولوژي و علم هرگز از بين نرفته و بلكه از نظر مشخصات ظاهري، خودرا منطبق با عصر ساخته، همواره قدرتمند و دارا به استعمار واستثمار فقير و ضعيف پرداخته است. در عصر آينده نيز صاحبان و ثروتمندان اطلاعات، فقراي اطلاعات را استثمار كرده و به سلطه خود ادامه خواهند داد . نظام جهاني استكبار سعي در يكسان سازي فرهنگي و غلبه فرهنگ خود بر ملل جهان سوم را خواهد داشت و در اين راه از هيچ كوششي فروگذاري نخواهد كرد.
آنچه مسلم است خوش بيني و بدبيني مطلق در برابر اين پديده صحيح نيست. بلكه بايد بي‌طرفانه و به دور از تعصب به نقد جنبه‌هاي مختلف اينترنت پرداخت. به هر حال بزرگترين تحول بشري در حال وقوع است و ما چه بخواهيم و چه نخواهيم در برابر اين سيل قرار گرفته‌ايم. اين ضرورت و اجبار است و انتخابي در كار نيست.


منبع :
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي