العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
دو شنبه 29 آبان 1396  |   0 ربیع الاول 1439

 

...
شماره : 1174 تعداد بازدید : 1085


مديريت تعطيلات، خلأ قانوني يا فرهنگي؟!



حجت الاسلام والمسلمین علي دارابي
مدير كل دفتر برنامه‌ريزي آموزش‌هاي تخصصي

در كشور ما تعطيلاتي وجود دارد كه برخي از آن‌ها مناسبتي است كه مربوط به "اعياد بزرگ اسلامي و ملي" مي‌باشد كه ضرورت تعظيم و بزرگ‌داشت آن كاملاً روشن است.قرآن كريم در مورد ايام خاص مي‌فرمايد: «ومن يعظم شعائرا... فانها من تقوي القلوب1» «هر كس شعائر الهي را بزرگ دارد، اين كار نشانه‌ي تقواي دل‌هاي آن‌ها است.»
حضرت آيت‌ا... جوادي‌آملي در "كتاب مبادي اخلاق" در قرآن كريم پرهيزگاران را از نظر ميزان و مراتب تعظيم شعائر الهي به سه گروه تقسيم مي‌نمايند: گروه اول كساني كه در مقام عمل، متقي هستند. اينان از جهنم، نجات پيدا كرده به‌ بهشت مي‌رسند، اما "تقواي دل" چيز ديگري است. گاهي انسان خود را بزرگ دانسته و محبوب مي‌دارد و براي نجات جان خود از عذاب، دست به‌آلودگي دراز نمي‌كند. چنين شخصي گرچه اوامر الهي را انجام داده، و از نواهي پرهيز كرده، اما در حقيقت او خود را بزرگ مي‌‌دارد؛ نه دستورهاي الهي را. او متقي است، اما تقواي بدني دارد، نه تقواي دل و درمرحله عمل، باتقوا وطهارت است.
گروه دوم كه از گروه اول بالاترند، كساني هستند كه شعائر الهي را بزرگ مي‌شمارند، يعني؛ آن‌چه را كه خدا به آن امر كرده، چون فرمان الهي است، گرامي مي‌دارند و به آن عمل مي‌كنند و از آن‌چه خدا نهي كرده، چون نهي خداست، پرهيز مي‌كنند. اين گروه نيز ار دوزخ مي‌رهند و به بهشت مي‌رسند و تقواي آنان نيز "تقواي قلب" است، زيرا دستور الهي را، از آن ‌جهت كه دستور الهي است، گرامي مي‌دارند نه از آن جهت كه ضامن نجات از دوزخ و مايه وصول به بهشت است.
كسي كه براي نجات از جهنم، تلاش و كوشش مي‌كند؛ «عبدالنجاه من‌النار» و آن ‌كسي كه براي رسيدن به بهشت كوشش مي‌كند؛ «عبدالفوز بالجنه» است نه «عبدا...»! او پس از نجات از جهنم و ورود به بهشت، مانند مزدوري است كه اجرتش را بعد از كار از كارفرما مي‌گيرد، ديگر رابطه‌اي با كارفرما ندارد.
انسان بايد شعائر الهي را، از آن جهت كه دستور خداست، بزرگ بشمارد. گرچه اجرت مي‌گيرد، ولي احترام امر خدا و تكريم نهي وي مهم است. او مانند اجيرهاي ديگر نيست. بلكه بالاتر از آن‌هاست. ولي بالأخره امر و نهي الهي، محدود است. چون بهشت جاي تكليف نيست و وقتي تكليف و امر و نهي نبود، سخن از تعظيم احكام تشريعي الهي مطرح نيست و در نتيجه، آن تعظيم براي چنين شخصي حاصل نيست.
گروه سوم كه از گروه اول و دوم بالاترند، كساني هستند كه اوامر و نواهي الهي را تكريم مي‌كنند. واجب‌ها و مستحب‌ها را انجام مي‌دهند، حرام‌ها و مكروه‌ها را ترك مي‌كنند؛ نه براي رهيدن از جهنم و رسيدن به بهشت و نه براي اين كه امر و نهي خداست، بلكه از اين جهت كه خدا محبوب بالاصاله و عظيم و اعلاي بالذات است. آن‌چه از ناحيه او و به او منسوب باشد نيز از عظمت و حرمت برخوردار است. چنين انساني كه در ركوعش «سبحان ربي‌العظيم وبحمده» و در سجودش «سبحان ربي‌‌‌الاعلي وبحمده» مي‌گويد؛ در حقيقت، به «الله» تعظيم مي‌‌كند. او در دنيا، برزخ و قيامت و مراحل نهايي آن‌، كه بهشت است، بنده خداست و خدا را بزرگ مي‌دارد. از اين رو دستورهاي الهي را بالتبع و به عنوان محبوب بالغير گرامي مي‌شمرد، تا خود را از هر خطري برهاند.
حال سخن بر سر اين نكته است كه چگونگي بهره‌وري از ايام تعطيلات سال، با بهترين طراحي را به چه كيفيتي دنبال نماييم:
 براي اين موضوع لازم است بدانيم نحوه‌ي برخورد با تعطيلات در كشور ما به چه صورت مي‌باشد:
گروهي، تعطيلات را صرفاً زماني براي تجديد قوا، تقويت روح، بازسازي فكر و انديشه و فرار از خستگي مي‌دانند. گروهي ديگر، صرفاً به تفريح و خوش‌گذراني با هر مدل و كيفيتي كه باشد انتخاب مي‌كنند. برخي با مديريت تعطيلات، نهايت بهره‌مندي و سودآوري را براي خود و خانواده فراهم مي‌كنند و گروهي با هزينه‌ي عمر، آن‌ را به ارزان‌ترين قيمت مي‌فروشند و اصلاً به عاقبت بي‌برنامگي براي استفاده‌ي مادي و معنوي از تعطيلات توجه ندارند. جالب اين‌جاست كه هراز گاهي چند، برخي از مسئولان به ابعاد كمي تعطيلات مي‌پردازند و سخن از كاهش يا افزايش تعطيلات دارند. در حالي كه مهم، وجوه كيفي تعطيلات و تأثيرگذاري فرهنگي آن،‌ در روابط فردي، خانوادگي و اجتماعي افراد، مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد.
 به راستي طراحي و برنامه‌ريزي براي ايام تعطيل سال، فقط به‌عهده "صدا و سيما" مي‌باشد. نقش دستگاه‌هاي فرهنگي- اجتماعي براي ارائه برنامه‌هاي مؤثر و كمك به چگونگي مديريت زمان و نحوه‌ي بودجه‌بندي اوقات فراغت، در كجا قرار مي‌گيرد و واقعاً به عنوان دغدغه‌‌ي مهم كارشناسان موضوع، مي‌باشد يا خير؟!
 در اين مقاله، سعي شده است تا راه‌كارهايي عملياتي براي بهبود و سامان‌ يافتن موضوع تعطيلات ارائه گردد. لذا اعتقاد نويسنده بر آن است؛ اين موسم، بهترين زمان براي تربيت است. در واقع دعوت به تربيت در ساحت؛ 1) عقلاني 2) اخلاقي 3) قانوني- كه مآلاً زندگي آسوده و رو به تكامل را، به ارمغان خواهد آورد.
 اما، تربيت عقلاني در درجه اول قرار مي‌گيرد؛ چرا كه مشعل خرد انساني را در اختيار ما قرار مي‌دهد، تا قوه‌ي تشخيص ما فزوني يابد.
با بررسي متون ديني، به زيبايي در مي‌يابيم كه تكيه بر عقل و خرد و تفكر و تدبر، تأكيد فراواني صورت گرفته است.
2- تربيت اخلاقي كلام نوراني پيامبر(ص) كه رمز بعثت آن شخصيت بزرگ الهي است: «بعثت لأتعم مكارم‌الاخلاق2» كامل نمودن فضائل اخلاقي است؛ چرا كه وقتي اخلاق نبود و بي‌اخلاقي حاكم شد، رذائل اخلاقي فرصت مي‌يابند تا مانوري جانانه در عرصه‌ي وجود انسان را به نمايش بگذارند.
محدوده تعطيلات، همواره فرصت مناسبي است كه ما نيازهاي اخلاقي خود را جبران نماييم.
3- تربيت قانوني، وقتي تربيت اخلاقي، مورد عمل قرار گرفت، نوبت به انضباط قانوني مي‌رسد كه در عمل، تجسم پيدا مي‌كند.

برخي از فعاليت‌هاي پيشنهادي در ايام تعطيلات:
1- ورزش:
 يكي از جذاب‌ترين فعاليتي كه مي‌شود براي يك‌روز تعطيل برنامه‌ريزي نمود، ورزش است. مقام معظم رهبري(مدظله‌العالي) در مورد ورزش فرمودند:
[من ورزش را براي جوانان لازم مي‌دانم، براي غيرجوانان (ميان‌سالان، پيرمردان و پيرزنان) هم واجب مي‌دانم.]3
اين سخن حكيمانه، حجت را بر همگان تمام نموده است.
2- توسعه تفريحات سالم و مشروع:
ضرورت دارد كه همه‌ي خانواده‌ها با تفريحات سالم و البته مشروع، آشنا شوند تا از ايجاد روحيه كسالت و رخوت جلوگيري شود و تفريحاتي كه در آن‌، با ابزار و وسايل مفسده‌آميز و گناه‌آلود، سرگرمي‌ فراهم نشود؛ بلكه با وسايلي ساده، اما تفريحات سودمند و مفيد فراهم آورد.
3- صله‌رحم و ديد و بازديد:
در آموزه‌هاي ديني، امر مقدس ديد و بازديد و توجه به اقوام و اهل فاميل، مورد تأكيد جدي قرار گرفته است. به‌گونه‌اي كه صله‌رحم باعث آباداني، ازدياد عمر و رفع بلايا براي افراد خواهد شد.
يكي از آسيب‌هاي جدي، ديد و بازديد، ورود تشريفات و پذيرايي اشرافي به‌ خانه‌ي ايرانيان است. موضوعي كه باعث كم‌رنگ شدن هر گونه ارتباط خانوادگي و در بعضي از موارد، ايجاد چالش و دعواي فاميلي مي‌شود.

4- مطالعه و كتاب‌خواني:
در ايام تعطيلات، توجه به مطالعه‌ي كتاب‌هاي درسي و فوق‌برنامه و ايجاد يك سير مطالعاتي مفيد و سودمند، متناسب با ذوق و سليقه و گرايش فكري فرد، مي‌تواند لحظات پربار و سودآفريني براي انسان ايجاد نمايد. بنابراين جا دارد كه اين شعار اساسي را كه هر فرد ايراني، يك سير مطالعاتي داشته باشد، سخني از سر دل‌سوزي است كه البته پيشنهاد نويسنده اين مقاله، شروع سير مطالعاتي با آثار استاد شهيد مطهري(ره) است.

5- استفاده از منابع طبيعي:
خداوند متعال، زمين را با همه‌ي خيرات و منابع طبيعي و حياتي براي بشر آفريده است 4و از او مي‌خواهد كه آن را آباد كند و آن منابع عظيم را به نفع زندگي بشري، مورد استفاده و بهره‌برداري قرار دهد.
6- برگزاري جلسات مشاعره‌ي خانگي:
استفاده از قله‌هاي ادبي و اشعار شاعران پرآوازه‌ي ايران‌زمين، ظرفيت تأثيرگذاري است كه بسياري از افراد از آن‌ غافل هستند. بايد بپذيريم كه در حوزه ادبيات فارسي (شعر و قصه) و مديريت بهره‌مندي از اين منابع غني، واقعاً كم‌كاري كرده‌ايم.
7- انس با قرآن، نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه:
توجه به متون ديني، بسيار بيداركننده و هوشياركننده است. چرا كه اين متون، كتاب‌هاي حكمت، عبرت و راهنماي زندگي سعادت‌مندانه‌ي انسان مي‌باشند.
8- مسابقات مفرح خانگي:
يكي از نيازهاي اساسي در ايام تعطيلات، بلكه در طول سال، لبخند و شادماني است. چرا كه زندگي بدون شادي و لبخند، زندگي دوزخي خواهد بود، زندگي بهشتي زندگي با لبخند و شادماني است. مسابقاتي مانند: آشپزي، غذاخوردن، لطيفه‌گويي و....

يك نكته:
پرهيز از عادات و رويه‌هاي غلط:
يكي از ضعف‌هاي مزمني كه در ايام تعطيلات، دامن‌گير بسياري از خانواده‌ها و افراد مي‌شود؛ عادات زشت و ناپسند است كه محصول تربيت نادرست اجتماعي است. تنبلي و ولنگاري، پديده ناپسند ايام تعطيلات مي‌باشد. دل‌بستگي به اين عادات و به ضميمه‌ي آن، عقايد خرافي ميراثي و در برخي موارد بدفهميدن دستورات ديني مقوله‌اي مي‌باشد كه توجه به آن ضروري است. به اميد روزي كه بتوانيم اوقات زندگي خوبي را فراهم آوريم و در مسير تحقق حيات طيبه، گام برداريم.


پی نوشت ها:
1- ‌ قرآن كريم، سوره حج، آيه 32.
2-‌ مجمع‌البيان، ج 1، ص 500.
3- بيانات مقام معظم رهبري- ص 391.
4- قرآن كريم، سوره هود، آيه 61.

مـنـابـع:
1- قرآن كريم
2- تفسير مجمع‌البيان
3- رهنمودهاي رهبر معظم انقلاب(مدظله‌العالي)

منبع :
تازه های نشر