جمعه 28 خرداد 1400  |   7 ذی القعده 1442

 

...
شماره : 104 تعداد بازدید : 1962


اهميت خانواده در اسلام

علي حيدري
علي حيدري
كارشناس معاونت پژوهشي وآموزشي

از ميان نهادهاي تأثير گذار در عرصه‌‌ي حيات اجتماعي آدمي ، خانواده يكي از قديميترين و اساسي ترين مباحث مطرح مي باشد و شايد بتوان گفت كه در بين مسايل انساني ، هيچ مسئله اي به سادگي ودر عين حال دامنه داري آن نيست. به بيان روشنتر مسايل آن از آن بابت كه خانواده رايج‌ترين وآشناترين نهاد براي هر انسان است وهيچ انسان متمدني را نمي شناسيم كه خارج از خانه رشد وپرورش يافته باشد، ساده به نظر مي رسد ودامنه دارترين مسايل است، از آن جهت كه رابطه‌ي آدمي با آن نهاد داراي اثري دائمي مي باشد و بر همه ي ابعاد وجودي انسان تأثير گذار است. اگر فرهنگ را شامل مجموعه‌ي علوم ، افكار، فلسفه، ادبيات ، آداب ورسوم ، سنن، شعائر ومناسک ، هنر ، ارزشها و دیگر یافته های اجتماعی بدانیم ، خانواده در این عرصه دارای دو نقش اساسی سرایت وآموزندگی است که ایفای نقش می نماید. جنبه هایی نظیر فضایل اخلاقی ، آداب و معاشرت و رفتارهای اجتماعی ، موضع گیری در قبال انحرافات ، قضاوت و داوری پیرامون پدیده ها وتعاون وهمکاری وصدها مهم دیگر همگی از خانواده نشات می گیرد ودر تقويت جامعه يا زايل كردن آن موثر است. خانواده يك نهاد اجتماعي است ومفهوم آن در جوامع مختلف ودر طول ادوار زندگي بشر ، همواره به يك شكل نبوده وپاي به پاي تحول اجتماعي متحول شده است . از نظر صاحبنظران علوم اجتماعي« خانواده مركب از گروهي از افراد است كه از طريق خون، ازدواج يا فرزند خواندگي به يكديگر مربوط ومنسوب بوده وبراي مدت طولاني ونامشخص با هم زندگي مي كنند». در عين حال خانواده قديميترين و طبيعي ترين واحد اجتماعي است كه مبنا وپايه‌ي هر اجتماع بزرگتر مي باشد. مهمترين وارزشمندترين نقش خانواده تأمين محبت واقعي وسرپرستي وحمايت از فرزندان خود را برعهده گرفته وآنان را در زماني كه نياز به حمايت وياري پدر ومادر دارند در اجتماع تنها وبي پناه رها نسازد. افرادي كه از حمايت خانواده محرومند نه تنها از نظر عاطفي واخلاقي دچار كمبود هستند بلكه در مقابل مشكلات فراوان خارج از خانواده تنها وبي يار مي مانند وهمواره در معرض فساد وتباهي قرار دارند.پيامبر مكرم اسلام (ص) مي فرمايند:« هيچ بنياد اسلامي نزد خداوند پسنديده تر از بناي ازدواج وخانواده نيست ». بر همين مبنا در مقدمه‌ي قانون اساسي تصرح شده است كه « خانواده واحد بنيادين جامعه وكانون اصلي ورشد وتعالي انسان است و توافق عقيدتي وآرماني در تشكيل خانواده كه زمينه ساز اصل حركت تكاملي ورشد يابنده انسان است، اصل اساسي بوده وفراهم كردن امكانات جهت نيل به اين مقصود از وظايف حكومت اسلامي است ».
در تعاليم اسلامي علاوه بر تكاليف عمومي كه افراد نسبت به يكديگر در زمينه‌ي حسن معاشرت دارند زوجين حقوق وتكاليف ويژه اي به هم نيز دارند. پيامبر اكرم(ص) مي فرمايند:« كاملترين مومنان از حيث ايمان خوش خلق ترين آنهاست وشايسته ترين شما آنها هستند كه با زنهايشان خوش رفتارند». در قانون مدني ماده‌ي 1103 آمده است :« زن وشوهر مكلف به حسن معاشرت با يكديگرند ودر زمينه هاي تربيت فرزندان در ماده‌ي 1104مي گويد « زوجين بايد در تشييد مباني خانواده وتربيت اولاد خود به يكديگر معاضدت نمايند».
در اهميت تربيت ونگهداري فرزندان وتوجه تربيتي آنان در قانون مدني ماده‌ي 1172 اشعار مي دارد :« هيچ يك از ابوين حق ندارند در مدتي كه حضانت طفل برعهده‌ي آنهاست از نگهداري او امتناع كند. در صورت امتناع يكي از ابوين حاكم بايد به تقاضاي ديگري يا تقاضاي قيم يا يكي از اقربا ويا به تقاضاي مدعي العموم نگهداري طفل را به هر يك از ابوين كه حضانت بر عهده‌ي اوست الزام كند و در صورتي كه الزام ممكن يا موثر نباشد حضانت را به خرج پدر وهر گاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمين كند». در ماده‌ي 1173 تصرح دارد كه:« هرگاه در اثر عدم مواظبت يا انحطاط اخلاقي پدر يا مادري كه طفل تحت حضانت اوست، صحت جسماني ويا تربيت اخلاقي طفل در معرض خطر باشد، محكمه مي تواند به تقاضاي اقرباي طفل يا به تقاضاي قيم او و يا به تقاضاي رييس حوزه‌ي قضايي هر تصميمي را كه براي حضانت طفل مقتضي بداند ، اتخاذ كند.
موارد ذيل از مصاديق عدم مواظبت ويا انحطاط اخلاقي هر يك از والدين است: 1- اعتياد زيان آور به الكل، مواد مخدر و قمار 2- اشتهار به فساد اخلاق و فحشاء 3- ابتلا به بيماري هاي رواني با تشخيص پزشك قانوني 4- سوء استفاده از طفل يا اجبار او به ورود در مشاغل ضد اخلاقي مانند فساد وفحشاء ، تكديگري وقاچاق 5- تكرار ضرب وجرح خارج از حد متعارف ». از نظر مكتب حياتبخش اسلام مادر در خانواده همان كودك ديروز است كه در دامان مادري ديگر رشد نموده است و امروز پرورش نسل بعد جامعه را در خانواده عهده دار است . از نظراسلام مرد و زن دو صنف اند از يك نوع، نه دو نوع از يك جنس و به همين جهت در عين داشتن وحدت نوعيه هر كدام از ويژگي هاي خاص خويش برخوردارند ، برهمين اساس كمترين اختلافي در انسانيت و ارزشهاي انساني بين آنان پديدار نيست و كانون خانواده بر عشق ومحبت وتربيت استوار است كه آنان را از نظركسب حقوق اجتماعي وسياسي با ويژگي هايي خاص خود براي ورود به عرصه هاي مختلف اجتماع آماده مي سازد.


منابع:
• نهج الفصاحه ترجمه وگردآوري ابولقاسم پاينده
• قانون مدني تدوين از جانگير منصور چاپ1382

منبع :
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي