العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
دو شنبه 3 مهر 1396  |   3 محرم 1439

 

...
شماره : 1408 تعداد بازدید : 1242


جشنواره کتاب دین به سمت تخصصی تر شدن پیش می رودگفتگوبامجیدتوسلی

دفتر تهیه و تالیف متون و نشریات معاونت پژوهشی سازمان در طول سال فعالیتهای مختلفی را برنامه ریزی و اجرا می‌کند که یکی از مهترین آنها فراهم کردن مقدمات برگزاری جنشواره های کتاب دین است که تا کنون پنج دوره از آن برگزار شده است. با مجید توسلی مدیرکل دفتر تهیه و تالیف متون و نشریات سازمان در مورد چند و چون برگزاری این جشنواره در سال ۹۳ گفتگویی کرده ایم که در ادامه می خوانید:

به‌عنوان اولین سوال بفرمایید شاخص ترین فعالیتهای دفتر تهیه و تألیف متون و نشریات در سال ۹۳ چه فعالیتهایی بوده است؟
با توجه به تغییر ساختاری که در سازمان به وجود آمد، فعالیت های دفتر تهیه و تألیف در قالب دو گروه تعریف شده و برنامه های ما نیز بر اساس همین دو گروه شکل گرفته است. این دفتر قبلا از سه گروه تشکیل شده بود: گروه تهیه و تألیف متون، گروه تهیه و تألیف نشریات و گروه خدمات پژوهشی. این سه گروه الان به دو گروه تبدیل شده: گروه برنامه ریزی تألیف کتب و نشریات و گروه برنامه ریزی و توسعه کتابخانه‌ها. عملکرد و برنامه هایی که در سال ۹۳ داشتیم قاعدتاً باید در زیرمجموعه این دو گروه قرار بگیرد. یکی از شاخص ترین برنامه هایی که در سال ۹۳ به انجام رسید، مرحله پایانی پنجمین جشنواره کتاب دین و پژوهش های برتر بود که مقدمات آن از سال ۹۱ شروع شد با چاپ فراخوان، بروشور و پوستر و ارسال آن به ناشران و مؤسسات پژوهشی، دانشگاه ها و حوزه های علمیه سراسر کشور همچنین تبلیغ آن از طریق بعضی سایت ها و روزنامه ها و نمایشگاه بین المللی کتاب شکل گرفت. تا پایان سال ۹۲، بحث تجمیع و گردآوری آثار در دبیرخانه به انجام رسید که البته ما می خواستیم این کار زودتر انجام شود اما به خاطر مشکلاتی که به وجود آمد، اختتامیه جشنواره با تأخیر در اردیبهشت سال ۹۳ برگزار شد که برنامه خوبی بود و نسبت به دوره های قبل از جهات مختلف بیشتر مورد تأیید و توجه قرار گرفت. این جشنواره همانطور که در فراخوان هست، در هفت گروه برگزار شد و نسبت به دوره چهارم دو گروه به آن اضافه شد.


به نظر شما تغییراتی که با اضافه شدن دو گروه در جشنواره کتاب دین ایجاد شد، مثبت بود؟
بله، اصل پیشنهاد را آقای مخبر دزفولی در جشنواره چهارم به ما دادند و گفتند الان که سازمان این رویکرد را دارد که کتابهای دینی را مورد ارزیابی قرار دهد و این جشنواره بر اساس وظایف و مأموریت های سازمان است بهتر است به حوزه هایی وارد شود که استقبال عمومی مردم زیاد است و صرفاً کتابهای تخصصی دینی نباشد. لذا در حوزه کودک و نوجوان و رمان و ادبیات داستانی که از اقبال و رویکرد مردمی بیشتری برخوردار است وارد شدیم. پیشنهاد خوبی بود که در شورای سیاستگذاری مورد تأیید قرار گرفت و ما این دو گروه را اضافه کردیم و داوران و کارشناسان متخصص در حوزه رمان و ادبیات داستانی و همچنین کودک و نوجوان را دعوت کردیم و داوران کارشان را به خوبی انجام دادند. برنده هایی که داشتیم به طور مشخص نشان می دهد توجه ما به افراد نیست بلکه محتوای یک اثر است. ممکن است افراد و اشخاصی در افراد برگزیده ما باشند اما رویکرد اصلی ما به اثر است نه به اشخاص.


با توجه به اینکه پنج دوره از جشنواره کتاب دین برگزار شده و کتابهای بسیار زیادی مورد بررسی قرار گرفته، آیا به تحلیل خاصی از روند انتشار کتابهای دینی در کشور رسیده اید که بتوانید آن را در قالب یک پژوهش ارائه بدهید؟
اینکه به صورت روشمند و این کار تحلیلی را انجام داده باشیم، خیر، تا کنون صورت نگرفته است. البته ما باید در صدد این باشیم تا ان شا ا... در دوره های بعد چنین تحلیل هایی صورت بگیرد و در قالب یک گزارش جامع در اختیار مسئولان و مدیران فرهنگی و همچنین عموم مخاطبان قرار بگیرد.


با توجه به این که شما همواره در برگزاری دوره های مختلف جشنواره کتاب دین دخیل بوده اید، تحلیل شخصی شما از روند چاپ و انتشار کتابهای دینی در چند سال اخیر چیست؟
انتشار کتابهای دینی از لحاظ کمی گاهی اوقات رشد داشته و گاهی اوقات نزول پیدا کرده است به طور مثال در سال ۹۲ بر اساس آماری که جناب آقای صالحی معاون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در اختتامیه جشنواره ارائه داد، رتبه کتابهای با موضوع دینی در رده پنجم قرار داشته در حالی که در ماه مشابه در سال ۹۱ رتبه اول را داشته است. و این نشان می داد که کتب دینی از لحاظ کمی نزول داشته است. از لحاظ کمی می توانیم بگوییم در طی ده سالی که جشنواره را برگزار کردیم ـ از سال ۸۳ تا ۹۳ جشنواره ما به صورت دوسالانه برگزار شده است ـ روند متفاوتی داشته و از روندی ثابت برخوردار نبوده است. چنانکه از لحاظ کیفی نیز بعضی از گروه ها و بعضی از رشته ها را می توانیم بگوییم از رشد قابل قبولی برخوردار بوده اند. به طور کلی می توان گفت که از لحاظ محتوایی نویسندگانی که در حوزه دینی بودند در بعضی از رشته ها رشد و روند صعودی داشته اند و در بعضی از رشته ها نیز این روند ثابت بوده و رشد زیادی از لحاظ محتوایی نکرده اند که البته باید پژوهشی جامعی در این خصوص صورت بگیرد. تا این روند مورد بررسی و تحلیل دقیق قرار بگیرد و ما در صدد هستیم ان شا ا... در دوره بعد این کار انجام شود.


تا چه حد از آثار برگزیده جشنواره حمایت می‌کنید تا این آثار به خوبی در کشور شناخته شده و دیده شوند؟
باید به این نکته توجه داشته باشید که هر جشنواره یا گردهمایی که از سوی نهادها و سازمانهای مختلف برگزار می‌شود، اهداف خاص خودش را دنبال می‌کند و در حقیقت برای دستیابی به آن اهداف است که این گونه مراسم ها تشکیل می‌شود. از جمله اهدافی که ما در برگزاری این جشنوراه دنبال می‌کنیم، می توان به همان مطلبی که ریاست سازمان در مراسم پایانی جشنواره پنجم به آن تاکید کردند، اشاره کنیم. ایشان هدف این جشنواره ـ که از جمله وظایف ذاتی سازمان به شمار می رود ـ را رصد حوزه دین و فعالیتهای صورت گرفته در این حوزه برشمردند لذا با توجه به این که این جشنواره در خصوص کتاب و پژوهش است، پژوهشگرانی که در حوزه دین فعالیت می‌کنند، ناشرانی که کتابهای حوزه دین را نشر می دهند و مجموعه هایی که برای پژوهش در حوزه دین تلاش می‌کنند، توسط این جشنواره رصد شده و پس از بررسی و ارزیابی دقیق در حد امکان و توان خود از آنها تقدیر می‌کنیم که این تقدیر و ارج نهادن در حقیقت با هدف معرفی و شناساندن آن آثار و پدید آورندگان به جامعه است تا عموم جامعه و همچنین اقشار مذهبی برای دریافت مطالب صحیح به این گونه آثار و نویسندگان مراجعه کنند. علاوه بر این همیشه تعدادی از آثار پذیرفته شده در جشنواره کتاب دین توسط سازمان، خریداری و به کتابخانه های سازمان در سراسر کشور ارسال می‌شود که این خودش نیز یک نوع حمایت است.


چه شد که به این نتیجه رسیدید که در دوره ششم جشنواره گروه علوم انسانی به چند گروه دیگر تفکیک شود؟
هر دوره از جشنواره نسبت به دوره قبل ممکن است ضعف هایی داشته باشد و با بررسی هایی که انجام می‌شود و ارائه نظراتی که مخصوصاً از گروه های داوری ارسال می‌شود در دوره های بعد سعی می‌کنیم آنها را برطرف کنیم. در گروه علوم انسانی رشته‌هایی همچون جامعه شناسی، اقتصاد، مدیریت و علوم سیاسی مطرح می‌شود و داورانی که آثار این گروه را بررسی می کردند، معتقد بودند با توجه به این که شما در این گروه واحد در چند رشته مهم فقط یک برگزیده دارید، این جفایی است که در حق سایر رشته ها و موضوعات می‌شود لذا پیشنهاد کردند آن گروه را به حداقل سه گروه تفکیک کنیم تا بتوانیم افراد مختلفی را به‌عنوان برگزیده داشته باشیم. چون شما وقتی یک کتاب را در جامعه شناسی برگزیده می‌کنید، دیگر جایی برای گروه های دیگر باقی نمی ماند که آنها را هم انتخاب کنید. لذا بهتر دیدیم که از دوره ششم به بعد تعداد گروه ها را به ده گروه برسانیم تا جشنواره به صورت تخصصی تری ادامه پیدا کند. در دوره های بعدی هم ممکن است گروه های دیگری را به جشنواره اضافه کنیم چنانکه الان در بعضی از گروه‌هایمان این ایده را بعضی از داوران دارند که مثلا در بحث علوم قرآنی و حدیث باید تفکیک صورت پذیرد. بعضی رشته ها قابلیت تفکیک به چند گروه را دارد. حالا با توجه به شرایطی که داریم باید ببینیم می توان این کار را انجام داد یا خیر.


یکی از خصوصیات جشنواره کتاب دین این است که خیلی در مورد آن جار و جنجال و سر صدا نمی شود. می‌توان گفت این جشنواره عملگراست و تا به حال حاشیه خاصی نداشته است. جالب این است که زرق و برق آن چنانی هم نداشته است. نظر شما در این مورد چیست؟
امیدواریم به مدد و عنایت حضرت حق و اخلاص دست اندرکاران این جشنواره این بضاعت مزجات را حضرت حجت (عج) قبول بفرمایند و این مسیری که ما تا به حال طی کرده ایم، و ان شا ا... طی خواهیم کرد، مورد رضایت ایشان قرار گرفته باشد و اصل هم همین است و دیگر هیچ:
حافظ وظیفه تو دعا کردن است و بس/ دربند آن مباش که نشنید یا شنید
.

تا چه حد سعی می‌کنید در برگزاری جشنواره از نیروهای داخلی خود سازمان استفاده کنید؟
چه در بخش مقدماتی و چه در بخش نهایی و اختتامیه جشنواره از ظرفیت کارشناسان دفتر استفاده می‌کنیم. بنای جشنواره و سازمان بر این بوده که تا جایی که ممکن است از هزینه های بی جا جلوگیری و صرفه جویی شود.


یکی دیگر از خصوصیات جالب این جشنواره این است که آثار را خریداری می‌کند شاید به همین دلیل است که خیلی تبلیغ نمی کند چون در سایر جشنواره ها افراد خودشان اثر را می فرستند در حالی که عوامل جشنواره کتاب دین با رصد بازار کتاب سعی می‌کنند همه کتابهای دینی چاپ اولی را خریداری و بررسی کنند. این طور نیست؟
بعضی از جشنواره ها مانند جشنواره های وزارت ارشاد، اصلا نیاز به خرید آثار ندارند و تمامی ناشران موظف هستند که از اثار چاپ شده خود چند نسخه را به وزارت ارشاد بدهند و وزارت ارشاد هم آنها را در جشنواره های خود استفاده می‌کند. بعضی از جشنواره ها هم هستند که به دلیل شناخته شده بودنشان در بین مؤلفین و محققین احتیاج به خریداری آثار ندارند مانند ادبیات دفاع مقدس که این هم مشخص است که آنها با نویسندگان خاص ارتباط دارند و دیگر این که خود جایی که جشنواره را برگزار می‌کند یکی از اصلی ترین مراکز انتشار این موضوع کتاب است و لذا خیلی از آثار نیاز به خرید ندارد. اما جشنواره ما چندان شناخته شده نیست و ما مجبوریم آثار را خریداری کنیم. این شیوه مناسبی است که ما پیش گرفته ایم. مثلا وقتی نمایشگاه کتاب برگزار می‌شود ما به تمامی غرفه ها مراجعه می‌کنیم حتی به ناشران غیر دینی هم مراجعه می‌کنیم که شاید آنها نیز آثاری داشته باشند که مدنظر جشنواره ما باشد. خوشبختانه جشنواره پنجم با موفقیت به انجام رسید و ما از سال گذشته فعالیتهایمان را برای جشنواره ششم شروع کردیم.فعالیت های مقدماتی از جمله پوستر، فراخوان و بروشور طراحی و برای ناشران و مؤسسات و دانشگاه های مختلف ارسال شده است. خوشبختانه تا کنون آثار قابل توجهی به دست ما رسیده است. جالب است که ما بلافاصله بعد از پایان هر جشنواره کلید جشنواره بعدی را می زنیم. الان بحث تجمیع آثار جشنواره ششم به نیمه پایانی رسیده و اگر خداوند توفیق دهد و مدد برساند در فصل تابستان بحث داوری آثار را هم به انجام می رسانیم.

 

منبع :
تازه های نشر