العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
سه شنبه 21 آذر 1396  |   22 ربیع الاول 1439

 

...
شماره : 1182 تعداد بازدید : 2582


جمال الدین بانج فروزش :از اولين شب جمعه ماه رجب غافل نشويد كه فرشتگان آن راليله الرغائب مي نامند

به مناسبت ماه رجب المرجب وایام سنت حسنه اعتکاف سایت پژوهه دین با آقای جمال الدین بانج فروزش ریس اداره برنامه ریزی مناسبتهای مذهبی وانقلابی گفتگویی اختصاصی انجام داده که مشروح آن تقدیم می گردد.
با عرض تبریک و تهنیت ایام ماه رجب المرجب به جنابعالی ، لطفا بعنوان کارشناس مذهبی تعریف اجمالی از ماه رجب  داشته باشید؟
بنده هم این ایام را به ویژه 13 رجب، روز ميلاد مظهر علم و عزت و عدالت و سخاوت و شجاعت، اسدالله الغالب، علي بن ابيطالب(ع) و روز بزرگداشت مقام پدر را که مصادف شده با سالروز فتح خرمشهر و  روز مقاومت را به جنابعالی و همه  برادران و خواهران گرامي به ویژه معتکفین عزیز تبریک عرض می کنم .ودر جواب سوال جنابعالی عرض می کنم که ماه رجب ،ماه برگزیده خدا ،ماه استغفار وراز ونیاز  با معبود ،ماهی که چشمه های رحمت الهی  سرازیز است وبر اساس برخی از روایات این ماه ،ماه حضرت امیرالمومنین (ع) است همانگونه که ماه شعبان ماه حضرت رسول (ص) وماه رمضان ماه خداست.ماه رجب هفتمين ماه از ماه هاي قمري و از ماه هاي حرام است كه به معني نهري است در بهشت كه از عسل شيرين تر و از شير سفيدتر است و هركس در اين ماه روزه بگيرد، از آن نهر آب مي نوشد. و نيز به معني «رجب الاصب» ماه ريزش و نزول رحمت خداوند بر مردم مي باشد كه با رويت هلال ماه رجب، زندگي و تولدي دوباره را به عاشقان نويد مي دهد و فصل جديدي در كتاب زندگي مي گشايد كه از عطر دل انگيز نيايش سرشار است.آري يكي از بوستانهاي بزرگ ماه رجب المرجب «ليله الرغائب» است. يعني شب بخشش هاي بزرگ، شب آرزوها، شب رحمت و آمرزش، شب خاص مناجات، شب يارب يارب گفتن ها، شب دعاي كميل حضرت علي(ع) ، شب زيارتي امام حسين(ع)، شب رغائبه، شب انس با معبود، شب عشق بازي با معشوق حقيقي، شب تالي قدر و شبي كه پيامبر اكرم(ص) در عظمت آن مي فرمايد: «از اولين شب جمعه ماه رجب غافل نشويد كه فرشتگان آن راليله الرغائب مي نامند چرا كه چون وقتي يك سوم از شب گذشت هيچ فرشته اي نيست مگر اينكه در كنار كعبه آيد. آنگاه خداوند نظر رحمت بر آنان كند و مي فرمايد: اي فرشتگانم هرچه خواهيد ا زمن بخواهيد. فرشتگان در پاسخ گويند: بارالها حاجت و خواسته ما آن است كه روزه داران ماه رجب را بيامرزي،‌خداوند در پاسخ فرمايد: آمرزيدم.»

اعتکا ف به چه معنا است؟ 
اعتکاف در لغت از ماده عکف به معنا ی توقف در جایی است و در اصطلا ح فقه ،عبارت است از ماندن حد اقل سه روز در مسجد، به قصد عبادت خداوند با شرایطی خاص است اما در قرآن كريم ماده عكف 9 مرتبه تكرار شده دو مورد آن آيات 125و187 سوره مباركه بقره مربوط به موضوع اعتکاف است. خداوند در سوره بقره آیه /125مي فرمايد: «و ما به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه مرا براي طواف كنندگان و معتكفان و ركوع كنندگان و سجده كنندگان از هرگونه آلودگي تطهير كنند.» يعني در فضيلت ايام البيض اين بس كه معادل طواف كعبه و همتاي ركوع و سجوده ذكر گرديد.
ونیزدر سوره بقره آیه /187می فر ماید :« ثم  اتموا الصیام الی  اللیل و لا تبا شروهن و انتم عا کفون فی المساجد تلک حدود الله  فلا تقر بوها کذ لک یبین الله ایاته للناس لعلهم  یتقو ن »
سپس روزه را تا شب تکمیل کنید و در حالی که در مساجد به اعتکا ف پر دا خته اید با زنان امیزش نکنید این مرز های الهی است پس به ان نزدیک نشوید خداوند این چنین ایات خود را برای مردم روشن می سازد با شد که پرهیز کار گردند.

قدمت اعتکاف را بیان کنید؟
شرح و نزول برخي از آيات قرآن كريم دال براين است كه اعتکاف در اديان الهي سابقه ديرينه اي داشته و در اسلام استمرار يافته و احتمالا پاره اي از احكام و شرايط آن تغيير كرده است.
خداوند در سوره بقره مي فرمايد: «و عهدنا الي ابراهيم و اسمعيل ان طهرا بيتي للطائفين و العاكفين و الركع السجود» و ما به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه مرا براي طواف كنندگان و معتكفان و ركوع كنندگان و سجده كنندگان از هرگونه آلودگي تطهير كنند.
علامه طباطبايي(ره) در تفسيرالميزان مي نويسد: زمانيكه حضرت مريم به افتخار ملاقات به فرشته الهي نايل آمد ازمردم فاصله گرفت، هدف از دوري نمودن از مردم روي آوردن به سنت اعتكاف بوده است.
علامه مجلسي در بحارالانوار از اعتكاف حضرت سليمان(ع) در بيت المقدس روايت كرده است و علامه حلي(ره) نيز در كتاب تذكره الفقها به مشروعيت اين ايام در اديان پيش تصريح نموده است كه «اعتکاف» داراي پيشينه اي به قدمت تمام اديان الهي و آسماني است.

پيشينه اعتکاف در ايران به چه زمانی برمی گردد.؟
اعتکاف در ايران داراي فراز و نشيب هاي  زيادي بوده است. اما آنچه قابل تامل است اينكه هر زمان علماي برجسته به اين ايام اهتمام داشته اند و شرايط اجتماعي و سياسي نيز اقتضا مي كرد،اعتکاف رونق داشته از جمله در عصر صفوي به همت دو عالم بزرگ شيخ بهايي و شيخ لطف الله آملي اعتكاف در حداكثر شهرهاي ايران رواج يافته و نيز در زمان آيت الله العظمي بروجردي همت زيادي در توسعه و رونق ايام البيض به كار رفته تا جايي كه به دستور ايشان  درس هاي حوزه تعطيل و معتكفان مورد ترغيب قرار گرفتند اما در بيشتر دوران به صورت محدود در مساجد شهرهاي بزرگ مذهبي برگزار مي شد. اما پس از پيروزي انقلاب اسلامي گرايش و توجه مردم به اين سنت نبوي زياد شد و آثار و بركات فردي واجتماعي اين عبادت انسان ساز زمينه گسترش و رشد آن را فراهم نمود كه از سال 74 با اقدامات و هماهنگي سازمان تبليغات اسلامي اين سنت حسنه در سراسر كشور به گونه اي فراگير مورد توجه قرار گرفت و در ميان خيل علاقمندان و مشتاقان بويژه جوانان رشد چشمگيري داشته است كه حتي ايام البيض ماه رجب در كشور بيش از اعتكاف در دهه ماه مبارك رمضان رواج دارد.

چرا در عصر ما اعتکا ف در ماه رجب انجام می گیرد در حالی که روایات فضیلت زمان اعتکاف را منحصر در ماه رمضان بر شمرده است ؟
تردیدی نیست که در هر زمانی که روزه صحیح باشد اعتکاف نیز صحیح است ولی از متون دینی استفاده می شود که بهترین زمان برای انجام آن ماه رمضان به ویژه دهه آخر، آن است. اعتکاف در ماه رجب هر چند در متون دینی به صورت صریح و روشن یافت نمی شود اما در برخی روایات آمده« بر آورده کردن نیاز برادر مومن بهتر است از دو ماه روزه پی درپی در مسجد الحرام و دو ماه اعتکاف در آن مکان مقدس »
در این حدیث به طورضمنی اعتکاف در ماه های حرام از جمله ماه رجب، یاد اوری شده است افزون بر ان، درخصوص ایام البیض ماه رجب سفارش فراوان به روزه داشتن ، دعا کردن وبر آورده شدن حاجات ومانند آن شده است وشاید این امر نیز باعث اهمیت اعتکاف در ماه رجب گردیده است .لذا این گفته برخی نویسندگان در خصوص ماه رجب روایتی یافت نشده صحیح به نظر نمی رسد.

اهداف اعتکاف را بیان کنید؟
هدف از اعتکاف دو چيز مي توان باشد:
الف) هدف عبادي؛ قرآن كريم هدف از عبادت را ايمان و تزكيه نفس معرفي مي نمايد و مي فرمايد: «قدافلح من زكيها» كسي رستگار شد كه نفس را تزكيه كرد. و در جايي ديگر مي فرمايد: «قدافلح المومنون» به راستي كه مومنان رستگارانند. همچنين مي فرمايد: «و اذكروالله كثيرا لعلكم تفلحون» خدا را بسيار ياد كنيد تا شايد رستگار شويد.
ب) تمرين انقطاع: معتكف در اعتکاف از همه تعلقات دنيايي مي برد و تمام وقت به عبادت مي پردازد يعني هدف همان است كه در مناجات شعبانيه از خداوند مي خواهيم «الهي هب لي كمال الانقطاع اليك» خدايا به من نهايت بريدگي وابستگي از غيرخودت را هديه كن.

فوائد اعتکاف را بیان کنید؟
اعتکاف حکمت ها و فواید فراوانی دارد که بخشی از ان ها عبارت است از :
الف: اخروي
• آمرزش گناهان: «من اعتكف ايمانا و احتسابا غفرله تقدم من ذنبه» اعتكاف از روي  ايمان و يقين باعث  مغفرت او مي شود.
• نزديكي به خدا: در حديث معراج خداوند از پيامبر خود سوال مي كند: اي احمد! آيا ميداني در چه هنگام بنده به مقام قرب من نايل مي شود؟ بعد در جواب مي فرمايد: زماني كه گرسنه يا در حال سجده باشد.
• دوستي به خدا: «والذين آمنوا اشد حبالله» آنانكه ايمان آورده اند به شدت خدا را دوست دارند.
• رسيدن به بهشت و نعمت هاي الهي: «والذين هم علي صلواتهم يحافظون اولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون» آنانكه از نمازهايشان محافظت مي كنند آنان وارثان اند؛ آناني كه بهشت را به ارث مي برند و در آن داخل هستند.
ب: دنيوي
• تقويت اراده: حضرت علي(ع) مي فرمايند: «من استدام رياضه نفيسه انتفع» هركس به طور مداوم رياضت بكشد نفع مي برد.
• انس بامعنويت: در پرتو اعمال ايام البيض و ارتباط رواني معتكف دوري برايش مشكل است.
• دوري از غفلت: «اقم الصلاه لذكري» ذكر همان دوري از غفلت است. غفلتي كه اگر به ذكر مبدل نگردد موجبات سقوط آدمي را فراهم مي آورد.
• تواضع و فروتني: غرور و تكبر از معتكف رخت برمي بندد و در مقابل هم نوع خود تكبر نمي ورزد. بلكه فروتني را پيشه خود خواهد ساخت.
ج: فرهنگي و اجتماعي
• ايجاد زمينه مناسب براي انديشيدن و تعقل
• فرصت براي نيايش نماز، تلاوت قرآن و ... و فراهم آوردن زمينه توبه و بازگشت
• تقويت و گسترش ارزشها و هنجارهاي اسلامي و انساني
• كاهش جرم و فساد و هدفمند شدن زندگي
• آشنايي و برقراري ارتباط دوستانه و گسترش محبت
رابطه تفكر واعتکاف را بیان کنید؟
برترين عبادت در اعتکاف براساس آيات و روايات تفكر و تدبر است. لذا شايسته است كه انسان در اين ايام به مسائل خداشناسي، خودشناسي و ... به تفكر و انديشه بپردازد.
حضرت علي(ع) درباره تفكر مي فرمايد: انديشيدن انسان را به نيكي و انجام آن مي كشاند. امام رضا(ع) در اين باره مي فرمايد: عبادت به نماز و روزه بسيار نيست عبادت يعني انديشيدن در امر خداي عزوجل. اهميت و ارزش تفكر در اين است كه گاه يك ساعت انديشيدن موجب توبه از گناهان و عبادت تمام عمر مي شود.
آري اعتکاف فرصت خوبي براي تفكر است تا اينكه انسان از حالت غفلت خارج شود و هوشيارانه به زندگي خود ادامه دهد كه از جمله اين محورها مي توان به تفكر در آثار خداوند، تفكر در دين، تفكر در دنيا، تفكر در طبيعت، تفكر در قيامت، تفكر در عاقبت به خيرها و شرها، تفكر در فرصتها، حسابرسي اعمال، تفكر در بهشت و نعمات آن و ... اشاره نمود.
آداب و مستحبات اعتکاف را بیان کنید ؟
آداب اعتکاف بر سه دسته است برخی واجب وبرخی حرام و دسته ای نیز مستحب می باشد. دو قسم اول در شرایط و محرمات اعتکاف بیان می شود. اما کارهایی که انجام ان بر معتکف مستحب است عبا رتند از :
تلاوت قران ،خواندن نماز  ،ذکر و یاد خدا ،دعا  ، تعلیم و تعلم ،ترک سخن در امور دنیوی در حدیث امده که نبی اکرم (ص) در سفارش به ابوذر فرمود:ای اباذر! هر گونه نشست و توقفی در مسجد لغوو بیهوده است مگر سه چیز : «قرائت قران،یاد خدا ،پرداختن به مسا ئل علمی »

اعتکا ف واجب است یا مستحب ؟
اعتکاف در اصل  یک عمل مستحبی است  ولی ممکن است به سببی  مانند نذر عهد یا قسم  واجب شود به عنوان مثال انسان نذر می کند یا با خدای خود عهد می بندد که اگر در فلان کار موفق شود یا از فلان بیماری شفا پیدا کرد چند روز معتکف شود .

زيباترين هدیه دراعتکاف را بیان کنید؟
در عالم خلقت تاكنون ولادتي به زيبايي ولادت حضرت علي(ع) مشاهده نشده است.وآن در اعتکاف است و بنابر قول مشهور بعد از سي سال از عام الفيل خداي بزرگ بر ابوطالب و فاطمه بنت اسد منت نهاد تا فرزند آنان در مبارك ترين ايام، برترين ماه ها، در مقدس ترين بقاع روي زمين، روزجمعه سيزدهم ماه رجب، داخل بيت الحرم،‌حرم امن الهي به دنيا آمد تا نشان كمال عظمت شيعيان و افتخار ويژه براي پيروان راستين خويش باشد كه قبل از او و بعد از او مولودي در آنجا به دنيا نيامده و نخواهد آمد.

لطفا گزارشی از عملکردسنت حسنه اعتکاف را بیان کنید؟
نگاهي  آماري به آئين اعتكاف در خلال سال هاي  1374 تا 1391 مبين اين واقعيت است كه در سال 1374 اين آئين با   16 هزارو 500نفر آغازودر سال 1391 رقم شركتكنندگان قريب به 000/840 نفر رسيده  است. بنابراين رشد آماری اين آئين نسبت به سال 90 ،سی وپنج درصد و در كل بيش از 500 درصد ارزيابيميشود.
آمارها مبين اين واقعيت است كه به صورت ميانگين سال 91 (58.25)درصدمعتكفان را بانوان و 42.75 درصد را برادران تشكيل داده اند. حضور برادران درسال 91هفت درصد بيشتر از سال گذشته بوده است. درسال 91 جمعيت شركت‌كنندگان شهري در اين مراسم درمقايسه با شركت‌كنندگان در روستا رشدداشته است
• شهروندان 75.1 درصد
• روستائيان 24.9 درصد
• درسال 1391  نزديك به 336 شهر درسراسر كشور مجري اين مراسم معنوي بوده اند. 3528 مسجد برگزاري اين مراسم را عهده دار بوده اند

جنابعالی به عنوان عضو ستاد اعتکاف ، آیا جلسه ، پیشنهاد یا مصوبه ای جهت غنی سازی برنامه های اعتکاف در سال جاری داشتید؟
بله جلسه هم اندیشی برنامه های سنت حسنه اعتکاف با حضور نمایندگان دستگاههای مرتبط و باریاست  حجت الاسلام  والمسلمين جناب آقاي روحانی نژاد ، معاون محترم امور فرهنگی و تبلیغ ، در  روز سه شنبه مورخ 17/2/92 در سالن اجتماعات معاونت فرهنگی سازمان تبلیغات اسلامی برگزار گرديد..
در اين جلسه پس از تلاوت آياتي از كلام الله مجيد  واستماع گزارش عملكرد ساليانه اعتكاف ،اعضاء به  بحث و بررسی وارايه پیشنهادات نسبت به غني تر سازي برنامه هاي سنت حسنه اعتکاف  پرداختند . كه از مهمترين مصوبات مي توان به موارد ذيل اشاره نمود. :
1 – فعاليت جدي ومستمردبيرخانه ستاد اعتكاف بمنظور هماهنگي ،همكاري وتبادل  تجربيات اعضاء در طول سال
2-ايجاد كارگروه مطالعاتي بمنظور توجه جدي به محتواي برنامه هاي اعتكاف
3 -  جمع آوري محصولات فرهنگي مربوط به مراسم اعتكاف جهت بهره گيري معتكفين در فضاي مجازي به ويژه رسانه ملي و سايت ويژه موسسه تبيان
4 – بهره گيري از مبلغين متخصص و مداحان تاثيرگذار
5 – برگزاري حلقه هاي بصيرت و معرفت در غالب گفتمان ديني
6 – توجه جدي به  قرآن و مباحث معرفتي به ويژه مناجات خواني
7 – ارسال دستور العمل يا ابلاغيه اعتكاف از سوي دستگاههاي مرتبط به حيطه سرپرستي خود جهت بستر سازي بهتر برگزاري مراسم اعتكاف
8 – برنامه ريزي و تلاش جهت مردمي بودن هر چه بيشتر مراسم اعتكاف
9 – اتخاذ تدابير لازم به منظور جلوگيري از فعاليت تبليغاتي نامزدهاي رياست جمهوري
10 – فراهم سازي زمينه جذب پيشنهادات و ايده هاي فرهنگي به منظور غني سازي سنت حسنه اعتكاف در سالهاي آتي
و ...
در ماه مغفرت قرار گرفتیم  اگر بخواهید در حق مخاطبین دعا بفرمایید چه دعایی را از خدا طلب می کنید ؟
اي رحيمي كه با بزرگواري از خطاي بندگان مي گذري و «مبدل السيات بالحسنات» بديهاي بندگان را با نيكي پاسخ مي دهي و در مقابل اندك خوبي ها، پاداش بسيار عنايت مي كني از تو مي خواهيم در اين ماه نيز به ما «اعطني بمسلتي اياك جميع خيرالدنيا و جميع خير الاخره» عطا نمايي.
با تشکر از فرصتی که در اختیار ما گذاشتید .
موفق و موید باشید

منبع :
تازه های نشر