شنبه 27 مهر 1398  |   18 صفر 1441

 

...
شماره : 305 تعداد بازدید : 1554


آسيب‌شناسي اجتماعي فرهنگي


داودميرزايي
دانشجوي دكتراي جامعه شناسي
d.mirzaee@pajohe.ir

اين دوره‌ي آموزشي به همت دفتر آموزش‌هاي تخصصي معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي و همكاري  معاونت فرهنگي پژوهشي اداره‌ي كل  استان كرمان در تاريخ 6/12/86 در محل سالن اجتماعات اين استان با حضور مبلغين محترم سراسر استان كرمان برگزار شد.
مهم‌ترين سرفصل‌ها و موضوعات آموزشي اين دوره كه توسط استاد داود ميرزايي مقدم تدريس گرديد به شرح زير است:
الف) آسيب‌شناسي اجتماعي:
در آغاز تعاريف مفاهيم جامعه، فرهنگ، هنجارها، منزلت، نقش، نهادها، جامعه‌پذيري، قدرت، گروه، آسيب‌شناسي اجتما‌عي و كج‌رفتاري اجتماعي براي مخاطبين با مثال‌هايي از تبليغ و اطلاع‌رساني ديني براي مخاطبان، مرور شد.
آسيب‌شناسي اجتماعي مطالعه‌ي نابساماني‌، اختلال و عدم هماهنگي و تعادل در كاركردهاي مربوط به كالبد حيات اجتماعي انسان‌هاست. مفاهيم كج‌رفتار و كج‌رفتاري مشخصا به «انسان‌ها» و «اعمالي» اطلاق مي‌شود كه مردم قويا آن‌ها را رد مي‌كنند. كج‌رفتاران با كاري كه انجام مي‌دهند به عده‌اي ديگر آزار و آسيب مي‌رسانند. از ديدگاه جامعه‌شناسان كج‌رفتاري‌هاي افراد به سه دسته تقسيم مي‌شود:
1. كج‌رفتاري خاص(Concrete deviance)
2. كج‌رفتاري رفتاري يا كاركردي(Behavioral deviance)
3. كج‌رفتاري ارزشي(Evaluative deviance)
كج‌رفتاري رفتاري است كه از هنجارهاي اجتماعي و انتظارات جامعه تخطي كرده و در نتيجه به وسيله‌ي تعداد زيادي از مردم به صورت منفي ارزيابي شده است. جامعه را نمي‌شود دقيقا به دو دسته‌ي «كج‌رفتاران» و «هم‌نوايان» تقسيم كرد. كج‌رفتاري بر حسب نوع جامعه، از نظر زماني، از نظر مكاني، از نظر مقامي و برحسب نتيجه‌اي كه آشكارا از آن حاصل مي‌شود نسبي است.
كنترل اجتماعي؛ ابزار تأمين رفتار مردم در كانال‌هاي مقبول و مورد انتظار جامعه است. جامعه هنجارهايش را از طريق مجازات‌هاي يعني تشويق براي همنوايي و تنبيه براي كج‌رفتاري، اعمال مي‌كند. هر دو نوع مي‌تواند رسمي و غير رسمي باشد.
اهم مباحث ديگر بحث شده در جلسه عبارت بودند از :
- تأثيرات منفي و مثبت كج‌رفتاري
- انگ‌زني و پيامدهاي آن در جامعه
- كج‌رفتاري‌هاي اقتصادي
- آسيب‌شناسي خانواده و روابط والدين با فرزندان
- خشونت در انواع خانوادگي مشتمل بر همسر آزاري، كودك‌آزاري و سالمند آزاري
- خودكشي و روند آن در ايران
- اعتياد به مواد مخدر؛ انواع و اثرات آن
- چالش‌هاي پيش‌روي نظام كنترل اجتماعي
- سرمايه‌ي اجتماعي، نظم و انحرافات
ب) آسيب‌شناسي فرهنگي
جامعه‌ي ايراني يكي از پيچيده‌ترين جوامع جهان است. انباشت و تراكم لايه‌هاي متعددي از مشكلات و تنش‌ها و تقابل‌هاي گاه آشتي‌ناپذير، موقعيت بغرنجي را شكل داده كه به زعم جامعه‌شناسان، جامعه‌ي كنوني ايران بزرگ‌ترين آزمايشگاه روابط و مناسبات اجتماعي شده است. نگاه آسيب‌شناختي نيز بمعناي نديدن جنبه‌هاي مثبت نيست.
مهم‌ترين گسست‌هاي موجود در جامعه‌ي ايران به شرح زير مورد بحث قرار گرفتند:
1. گسست جنسيتي و نسبت 70 درصدي زنان در آموزش عالي
2. گسست سني و فراواني قشر جوان جوياي كار و طالب يك ميليون فرصت شغلي در سال
3. گسست مهاجرتي و تغيير نسبت مهاجر پذيري ايران به مهاجر فرستي با ويژگي‌هاي خاص دياسپوراي ايراني
4. گسست طبقاتي و فاصله‌ي هرچه بيشتر اقشار فقير و ثروتمند و تضعيف طبقه متوسط
5. گسست روستا شهري به دليل افزايش شديد حجم جمعيت و تعداد شهرهاي بزرگ
6. گسست حوزه‌ي عمومي و خصوصي و تمايل اراده‌هاي عمومي به تحميل اشكال متفائتي از سبك‌هاي زندگي بر كل جامعه باعث تداخل دو حوزه‌ي عمومي و خصوصي و مرزبندي‌هاي پرتنش شده است.
نتايج عملي گسست‌ها:
1. تنش و تعارض ميان سبك‌هاي زندگي و سلايق عمومي در قالب تعارض سنت و مدرنيته
2. بحران هويتي جامعه و عدم امكان تعريف‌پذيري مشخص شخصيت‌هاي الگو بر اساس پذيرش كامل سنت يا مدرنيته.
3. گسست و اختلال در حافظه‌ي تاريخي كوتاه مدت و دراز مدت و پيدا شدن حوزه‌هاي ابهام و انحراف‌هاي شناختي
4. ديدگاه‌هاي محدود ملي‌گرايانه در رابطه با تعامل جهاني و ديدگاه‌هاي محدود محلي‌گرايانه در رابطه با تعامل ملي
راه‌هاي احتمالي خروج:
1. چند گانگي راه‌حل‌ها
2. عدم قابليت و كارآيي فرآيندهاي خشونت‌آميز دروني و بروني
3. نياز به شناخت جدي و همه‌جانبه‌ي فرآيند جهاني‌شدن و ساز و كارهاي دروني ان
4. كاهش انتظار از حوزه‌ي سياسي براي تغيير؛ چرا كه حوزه‌ي سياسي نتيجه‌ي ساختارهاي اجتماعي و حاصل‌جمه آن‌هاست. حوزه‌ي سياسي نوعي انتزاع خارج از جامعه است و با تغيير آن نمي‌توان تغييرات اساسي در جامعه داد و بايد به سوي جامعه‌ي مدني و سازوكارهاي ان حركت كرد.
5. نياز به وجود يك آگاهي عمومي براي خروج از انفعال و حركت به سوي تغيير با حمايت از سازمان‌هاي مردم‌نهاد براي جايگزين شدن دولت‌ها.
6. استفاده از روش‌هاي ابتكاري؛ چرا كه موقعيت كشورهايي مثل ايران مانند موقعيت‌هاي پيشين كشورهاي توسعه يافته نيست و نيازمند راه‌حل‌هاي ابتكاري است.
7. تعامل منطقي با جهان.
در پايان جلسه مباحث مفصلي به طور فردي با حضار در خصوص آسيب‌ها و مسائل مختلف جامعه انجام شد.
منابع:
1. صديق‌سروستاني، رحمت‌الله؛ آسيب‌شناسي اجتماعي؛ تهران: نشر آن؛ چاپ دوم؛ 1385
2. مقاله‌ي آسيب‌شناسي فرهنگي جامعه‌ي ما؛ ناصر فكوهي؛ www.nashrieh-nameh.com
3. رابينگتن و واينبرگ؛ رويكردهاي نظري هفت‌گانه در بررسي مسائل اجتماعي ايران؛ تهران: دانشگاه تهران، 1383
4. سليمي و داوري؛ جامعه‌شناسي كجروي؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ 1385
5. فصلنامه‌ي اعتياد پژوهي، سال اول، شماره‌ي 2، بهار 1382

منبع :
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي