جمعه 1 آذر 1398  |   23 ربیع الاول 1441

 

...
شماره : 286 تعداد بازدید : 1636


اخلاق و معنويت


با همكاري دفتر برنامه‌ريزي و توسعه‌ي آموزش‌هاي تخصصي معاونت پژوهشي و آموزشي و دفتر سازمان تبليغات اسلامي استان خوزستان يك دوره آموزش تخصصي كوتاه‌مدت ويژه‌ي تشكل‌هاي ديني و هيئات مذهبي و با حضور بيش از 180 نفر در تاريخ 6/10/1386 در شهرستان دزفول برگزار گرديد كه از مركز  حجت‌الاسلام والمسلمين كامراني اعزام و در خصوص موضوعات  « اخلاق و معنويت » به تدريس پرداخت كه خلاصه‌اي از دروس تدريس شده به شرح ذيل مي‌باشد:


خَلق = وجود انسان و بدن فيزيكي
اخلاق- جمع:
خُلق= درون انسان و رفتارهاي او

تعريف اخلاق:
- مجموعه رفتارهايي كه از انسان در جاهاي مختلف بدون اراده از ما سر مي‌زند اخلاق ناميده مي‌شود، كه همان يك اخلاق ذاتي مي‌باشد.

ذاتي
اخلاق:
اكتسابي

اخلاق اكتسابي:
- رفتارهايي را كه انسان بر اساس تربيت و فرهنگ يك جامعه از خود بروز مي‌دهد. مثل اخلاق اداري، اخلاق دانشجويي

1- هدف از آمدن پيامبران، جهت به كمال رساندن اخلاق انسان‌ها بوده است: «اني بعثت لاتمم مكارم الاخلاق»
اهميت اخلاق:
2- انسان‌ها بر اساس نيت‌ها (اخلاق) در قيامت محشور مي شوند. «يحشرالناس يوم‌القيمه علي نياتهم» «اي اخلاقهم»
3- باعث خير و بركت و رفاه اجتماعي و عدالت اجتماعي خواهد بود. در حديث است: «حسن الخلق يزيد في‌الرزق»

بر اين اساس ضروري است انسان به درون خود بنگرد و رفتارهاي خويش را با ديگران تصحيح نمايد. كه انسانيت ما بستگي به اخلاق ما دارد.
به فرموده‌ي حضرت امام(ره): « عالم شدن چه مشكل، آدم شدن محال است ».

راه رسيدن به كمال:
بزرگان راه‌هاي زيادي را ارائه داده‌اند، منجمله:

1- اسلام: اقرار به شهادتين است. ايمان: اعتقاد به شهادتين است. تقوا: انجام تكاليف الهي و ترك معصيت. علم و آگاهي و بصيرت: آگاهي و بصيرت در دين «نفقه در دين». يقين و اخلاص: باور نمودن خدا و قيامت
2- محاسبه، مراقبه، مشارطه، معاقبه
3- مقامات سفر سالك: توبه، توكل، رضا، زهد، صبر، فقر، ورع

وظايف عبد:
1- شناخت تكاليف: مسئله 11 رساله‌ها:
مجتهد
انسان: محتاط
مقلد

2- پرهيز از معصيت الهي: شناخت معاصي و پرهيز از آن

گناهان كبيره:
1- از طرف شرع و دين با شدت از آن‌ها نهي شده است.
2- از طريق پامبر(ص) و امامان معصوم(ع) تصريح به كبيره بودن آن‌ شده است.
3- در اذهان مسلمين چنين است كه آن گناه بزرگ است.
4- در مورد آن‌ها قرآن، وعده‌ي آتش دوزخ داده است.
5- عقل انسان حكم مي‌كند كه آن‌ گناه بزرگ است.

نمونه‌هايي از گناهان كبيره:
- از بين بردن حق و حقوق ديگران
- اسراف و تبذير
- اصرار بر گناه
- ترك نماز
- خوردن مال يتيم از روي ظلم
- دروغ بستن به خدا و پيامبر(ص)
- دزدي
- سحر و جادو
- سخن‌چيني و نمامي
- شراب‌خواري
- عاق والدين
- غيبت
- قطع رحم
- كم‌فروشي
- گواهي به دروغ
- نااميدي از رحمت الهي
- نسبت دادن زنا و لواط به افراد عفيف

تبديل گناه صغيره به كبيره:
1- اصرار بر گناه صغيره
2- اظهار خوشحالي بر گناه
3- انجام گناه از روي طغيان
4- تجاهر به گناه «آشكار نمودن گناه»
5- كوچك شمردن گناه
6- گناه شخصيت‌ها
7- مغرور شدن به مهلت الهي

وظايف عبد:
- اخلاص در عمل و پرهيز از ريا
- پرهيز از معصيت
- تبري
- تولي
- توسل
- دعا
- ذكر
- رعايت تقوا
- شناخت تكاليف

براي خودسازي:
1- بصيرت و علم
2- تدريج، از آسان به مشكل
3- تعادل و تداوم
4- تقسيم ساعات
5- رعايت اولويت‌ها
« غـيـبـت »

تعريف غيبت:
عيب پنهاني كسي را در نبود آن كس به منظور خوار نمودن او بيان كردن، چهار نكته دارد:
1- به منظور خوار نمودن او بيان شود
2- در نبود فرد بيان شود
3- عيب پنهان باشد
4- فرد داراي عيب باشد

غيبت از گناهان كبيره است و در آيات و روايات مذمت شده است.
«ايحب احدكم ان ياكل لحم اخيه ميتا»
قرآن مجيد، سوره‌ي حجرات
«الغيبه قوت كلاب‌النار»
حديث از حضرت علي(ع)
ريشه‌هاي غيبت:
1- حرام‌زادگي
2- عجز و ناتواني
3- هواي نفس

آثار سوء غيبت:
1- پذيرفته نشدن عبادات
2- تأخير در دخول به بهشت
3- جدايي در دنيا و آخرت
4- شدت عذاب
5- فشار قبر
6- كسب پاداش عبادت
7- مقابله به مثل
8- نابودي حسنات

پاداش ترك غيبت:
1- حفاظت از شر ديگران
2- رسيدن به مقام تقوا
3- محبوب‌تر از 000/10 ركعت نماز
كفاره‌ي غيبت:
1- استغفار
2- جبران نمودن
3- جلب رضايت غيبت‌شونده

غيبت‌هاي مجاز:
1- انسان بريده از اجتماع مسلمين
2- انسان لاابالي
3- انسان منافق
4- صاحب‌خانه‌ي بي‌اعتنا نسبت به‌ ميهمان
5- فرماندار فاسق
6- قاضي بدون عدالت

در حديث 4 نوع غيبت را برشمرده است:
1- غيبتي كه بدون گناه است
2- غيبتي كه فقط گناه دارد
3- غيبتي كه گناه كفر دارد
4- غيبتي كه گناه منافقين دارد

دروغ:
يكي از رذايل اخلاقي كه امنيت را در جامعه از بين مي‌برد، دروغ‌گويي است.
«ان‌الله جعل للشرا قفالاً وجعل مفاتيح تلك الاقفال الشراب والكذب شر من‌الشراب»
امام باقر(ع)
«ان ابليس كان اول من ابتدء بالكذب»
امام صادق(ع)
«جعلت الخبائث كلها في بيت وجعل مفتاحها الكذب»
امام حسن عسكري(ع)
«شرالاخلاق الكذب والنفاق»
حضرت علي(ع)
« ليس الكذب من خلائق الاسلام»
حضرت علي(ع)


ريشه‌هاي دروغ:
1- آموزش و تربيت ناصحيح
2- ترس و بزدلي
3- تشخص‌طلبي
4- شيطان
5- ضعف تعهد ايماني
6- عقده‌ي حقارت
7- فرومايگي نفساني
8- كم‌حوصلگي
9- هواي نفس

آثار سوء دروغ‌گويي:
1- فراهم‌سازي زمينه‌ي انحراف
2- فساد اخلاقي
3- كاهش حيثيت و اعتبار
4- كمبود باران
5- محروم شدن از خواندن نمازشب
6- نفرين فرشتگان

راه‌هاي درمان صفت دروغ‌گويي:
1- توجه به آثار شوم دروغ‌گويي
2- توجه به ثمرات صداقت و راستي
3- كنترل زبان
4- نقل مطالب بر اساس سند

دروغ‌هاي مجاز:
1- ايجاد صلح و دوستي
2- پيش‌گيري از نمامي و سخن‌چيني
3- جلب رضايت همسر
4- دروغ گفتن به دشمن در ميدان جنگ
5- دفع شر، تقيه و توريه 

دُعـا
اهميت نيايش:
1- الهام الهي است
2- برتر از قرائت قرآن است
3- برترين عبادت است
4- عامل حيات عبادت است
5- نوعي عبادت است

فوائد دعا:
- تكيه‌گاه روحي است
- دست‌يابي به خواسته‌هاست
- دفع بلا است
- ذخيره‌ي آخرت است
- سلاح مؤمن است
- نجات از شر دشمن است

شرايط استجابت دعا:
1- آمادگي لازم:
- اخلاص
- امكان برآورده شدن حاجت
- حضور قلب
- معرفت پروردگار
2- اعتراف به گناه قبل از دعا
3- تعميم در دعا (عموميت بخشيدن به دعا)
4- تكرار دعا
5- حالت دل‌شكستگي
6- دسته‌جمعي دعا كردن
7- صلوات بر پيامبر و آل پيامبر(ص) قبل و بعد از دعا
8- لقمه‌ي حلال
9- مقدم داشتن ديگران بر خود

مواقع دعا:
1- در معركه‌ي جنگ
2- در نمازجمعه (بعد از خطبه‌ها و قبل از نماز)
3- طلوع آفتاب
4- غروب آفتاب
5- ماه مبارك رمضان
6- هنگام بارش باران
7- هنگام وزش باد

ذكر:
زباني
ذكر:
قلبي

«كن‌لله ذاكراً علي كل حال»
حضرت علي(ع)

مصاديق مهم ذكر:
1- استغفار نمودن
2- خوف از خداوند
3- دعا كردن
4- صلوات بر پيامبر و آل او(ص)
5- قرآن خواندن
6- نماز

مواقف ذكر:
1- برخورد با دشمن
2- هنگام تنهايي
3- هنگام خشم و غضب
4- هنگام معصيت
5- هنگام ورود به بازار

اثرات مثبت ذكر در زندگي انسان:
1- باعث ايمني از شر شيطان است
2- باعث بصيرت و روشن‌بيني است
3- باعث تقرب به خداوند است
4- باعث جلب توجه خدا مي‌شود
5- باعث قوت قلب و توان‌مندي روح مي‌شود
6- باعث هدايت عقل مي‌‌شود

عوامل بازدارنده از ذكر:
1- آرزوهاي بلند
2- دنياپرستي و حُب دنيا
3- شيطان و پيروي از او

بهترين ذكرها:
اسماء الهي در قرآن، 99 عدد است.

منبع :
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي