شنبه 29 تیر 1398  |   16 ذی القعده 1440

 

...
شماره : 272 تعداد بازدید : 1729


مديريت در تشكل‌هاي ديني


خسروكي‌منش
كارشناس ارشد معاونت پژوهشي و آموزشي

با همكاري دفترآموزش‌هاي برنامه‌ريزي و توسعه‌ي آموزش‌هاي تخصصي معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي و دفترتبليغات اسلامي استان يزد، يك دوره كلاس‌هاي آموزشي تخصصي كوتاه‌مدت ويژه‌ي تشكل‌هاي ديني و با حضور50 نفر از مخاطبين در تاريخ 23/9/1386 برگزار گرديد كه از اين دفتر استادخسرو كي‌منش اعزام و در خصوص «مديريت در تشكل‌هاي ديني و كارگروه‌هاي اجتماعي» تدريس نمودكه خلاصه‌ي بحث ايشان به شرح ذيل مي‌باشد:

مقدمه:
تشكل‌هاي ديني و مهم‌ترين آن، هيئت‌هاي مذهبي ريشه در نهضت عاشوار داشته و خود يكي از ريشه‌هاي نهضت انقلاب اسلامي در دوره‌ي ما هستند.
نقش بي‌بديل هيئت‌هاي مذهبي دربزرگ‌داشت شعائر اسلامي خصوصاً محرم و صفر بركسي پوشيده نيست و از كاركردهاي آن آموزش، امداد و تبليغ در حوزه‌ي دين مي‌باشد.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي، اين هيئت‌ها و در وسعتي بزرگ‌تر، انجمن‌هاي اسلامي، كانون‌ها و شوراها گسترش فراوان داشته‌اند و ضمن مؤثر بودن در بسياري از حوزه‌هاي مردمي مشكلاتي را نيز داشته‌اند.
سازمان تبليغات اسلامي با نقشي ارشادي و هدايتي در اين زمينه وظيفه‌ي آموزش مديران تشكل‌ها را در راستاي آموزش اقشار تأثيرگذار به عهده گرفته و واحد آموزشي «مديريت در تشكل‌هاي ديني» يكي از مواد آموزشي مورد نياز آن‌ها تشخيص داده شده است، كه با استقبال مديران تشكل‌ها روبه‌رو مي‌شود. مطالب زير فشرده‌ي سرفصل‌هاي آموزشي در اين كلاس است:
تعريف تيم يا گروه:
تيم (گروه) وسيله‌اي براي به‌كارگيري افراد دركنار يك‌ديگر، به‌صورت يك‌واحد هماهنگ ‌است.
تيم، عبارت است از مجموعه‌اي از افراد بر اساس يك مأموريت مستمر، براي دست‌يابي به اهداف و آرمان‌هاي مشترك، كه با يك‌ديگر كار مي‌‌كنند.

تعريف كارگروهي:
كارگروهي فعاليتي است هدف‌مند، به‌ وسيله‌ي گروه‌هاي كوچك، (نياز محور و وظيفه‌ي محور) كه براي برآورده شدن نيازهاي اجتماعي- احساسي و يا انجام وظايف، به اجرا مي‌رسد. تمركز اين فعاليت برافراد عضو گروه است، و گروه به عنوان كل و يك سيستم ارائه‌ي خدمات قرار دارد.

تعريف گروه يا تشكل مذهبي:
گروه‌هاي مذهبي و ديني، گروه‌هايي هستند كه افراد با ميل خود و بدون درخواست مادي به‌ آن روي مي‌آورند و گروه‌‌هاي مردم‌سالار يا مردمي هستند. اين گروه‌ها بر اساس باورها و ارزش‌هاي مردم شكل مي‌گيرند و نه تنها مزدي دريافت نمي‌كنند، بلكه جان و مال و عمر خود را نيز صرف اهداف گروه مي‌كنند.

نقش و اهميت گروه تشكل:
مهم‌ترين اثر و اهميت يك تشكل هماهنگي و هم‌افزايي در هر فعاليت و تخصص است و يك فرد با عضويت در يك گروه، ضمن پي‌گيري اهداف خود، ياري‌گر افراد ديگر در هدف مشترك است و از سوي ديگر مي‌‌تواند نماينده گروه خود در يك سازمان و يك تشكل بزرگ‌تر باشد.
تشكل‌هاي ديني مي‌توانند، متناسب با اهداف افراد و اساس‌نامه‌ي خود يك يا چند نقش از موارد زير را بپذيرند:
الف) نقش آموزشي و باز‌آموزي
ب) نقش اجتماعي
ج) نقش اطلاع‌رساني
د) نقش پژوهشي
هـ) نقش تخصصي
و) نقش حقوقي
ز) نقش حمايتي و رفاهي
ح) نقش هماهنگي
ضعف‌ها و مشكلات تشكل‌هاي ديني:
علاوه بر مشكلات خاص و بيروني، اكثر تشكل‌هاي مذهبي از ضعف‌هاي دروني زير رنج مي‌برند، تا جايي كه در بسياري موارد، تأثير منفي در همان تشكل و اجتماع داشته است.
1- تعجيل و عدم آينده‌نگري
2- عدم توجه به زنان، جوانان، نوجوانان و كودكان.
3- عدم توجه به كارگروهي و نداشتن روحيه‌ي جمعي.
4- عدم توجه به وحدت و افتادن به دام قوم‌گرايي و در اندازه‌ي جهاني، ملي‌گرايي.
5- عدم پايه‌هاي قوي فرهنگي
6- فقدان برنامه‌ريزي علمي و گسترش بي‌رويه‌ي فعاليت‌ها
7- فقدان رهبري و مديريت علمي و به جاي آن داشتن پير، مراد، قطب و....
8- موقتي و موسمي بودن فعاليت‌ها و راكد نگه داشتن امكانات
بديهي است براي هر يكي از موارد فوق كه بخشي از مشكلات مي‌باشد مي‌بايست برنامه‌هاي آموزشي و توجيهي پيش‌بيني نمود.

الزامات كارگروهي:
براي تشكيل هرگروه وجود هدف‌هاي مشترك در ميان اعضاء، از اولين الزام‌هاست و به دليل اين‌كه مي‌بايست هر عضو گروه، داراي روي‌كرد، توان و مختصات مناسبي باشد موارد ذيل براي تشكيل يك گروه لازم مي‌باشد:
1- داشتن اختيار و قدرت
2- داشتن انگيزه‌ي اجرا و اقدام
3- داشتن تجربه و دانش در خصوص مشكل
4- داشتن تنوع ميان اعضاء
5- داشتن روي‌كرد تيمي و سيستمي
6- داشتن مهارت و منابع براي فعاليت اثربخش

علاوه بر موارد فوق، تعداد گروه بايد مناسب باشد، يعني؛ بر اساس اهداف و مأموريت و وظايف نه كم باشند و نه زياد.
مشخصات [ويژگي‌هاي] تشكل موفق:
بديهي است، موفقيت داراي مشخصات زيادي است ولي آن‌چه براي يك تشكل ديني ضروري است كه بعضاً از آن غفلت مي‌شود، به شرح ذيل است:
1- توانايي ايجاد فضاي بيان انديشه و احساس
2- توجه برابر به «چه» يعني چيستي كارها، «چرايي» دلايل پذيرش و انجام هر كار و «چگونگي» انجام كار و نهايتاً كميت كارها «چقدر»
3- داراي افرادي در عين متفاوت، مكمل يك‌ديگر
4- داراي اهداف شفاف و فراگير (چشم‌انداز روشن)
5- كار همراه با جديت
6- محترم شمردن ارزش‌هاي هر عضو

و ازهمه مهم‌تركه بتواندمشخصات فوق‌را تحقق بخشد، داشتن مديريت ورهبريت كارآمداست.
پس از شناخت و اهميت تيم، گروه و يا تشكل و به تبع آن الزامات و مشخصات كارگروهي به اين نتيجه مي‌رسيم كه مديريت و رهبري يك تشكل، از اهميت زيادي برخوردار است.

ويژگي‌هاي مطلوب رهبري:
الف) آن‌چه پژوهش‌هاي علمي مي‌گويند
:
1- بلوغ و پختگي
2- توانايي‌هاي اداري
3- توانايي‌ ذهني
4- تمايلات و توانايي‌هاي گسترده
5- مهارت‌هاي ارتباط و سخنراني
6- مهارت‌هاي اجتماعي
7- نيروي انگيزش


ب) آن‌چه تجربه‌هاي عملي مي‌گويند:
1- احترام به خويش و ديگران
2- احساس جوشان انساني
3- اخلاص در برابر خدا و ضرافت در برابر مردم
4- اصلاح‌گرايي و كمال‌جويي
5- انديشه‌ي استوار و منش منطقي
6- بهره‌گيري از انديشه‌ها و امكانات
7- پارسايي در مقام و مذهب
8- پختگي و سنجيدگي احساسات
9- تنوع علايق و گرايش‌ها
10- توان هدايت و راهنمايي
11- توجه خاص به برنامه‌ريزي
12- توجه ويژه به آموزش ديگران
13- جلب اعتماد و اطمينان ديگران
14- جديت و پشت‌كار
15- خلاقيت و برخورداري از تخيلات قوي
16- روحيه‌ي آغازگري و سخت‌كوشي
17- سلامت اخلاقي
18- شور اشتياق
19- شيواسخني و زيبانويسي
20- فعاليت و جنب‌وجوش
21- قاطعيت در تصميم‌گيري
22- لياقت در سازمان‌دهي و نظم و ترتيب امور
23- مسئوليت‌پذيري
24- ملكه‌ي مديريت و سازمان‌دهي
25- هوشياري و تيزهوشي
26- يك‌سان‌نگري نسبت به هم
ج) آن‌چه پيروان در رهبر مي‌جويند:
1- امانت
2- انديش‌مندي
3- بي‌طرفي
4- خبرگي و ورزيدگي
5- خويشتن‌داري
6- سودمندي
7- شجاعت
8- صراحت
9- قاطعيت
10- متانت
11- مردم‌دوستي
12- مردم‌شناسي

شناخت‌هاي ضروري مورد نياز يك مدير:
پس از ويژگي‌هاي چند بُعدي فوق يك مدير به نسبت وظايف تشكل خود نيازمند شناخت‌هاي ذيل است:
1- اقلام هزينه‌ها و نظارت بر آن‌ها
2- اهداف و نقاط شروع و پايان فعاليت‌ها
3- برنامه‌ريزي، جدول زمان‌بندي و نظارت و پي‌گيري
4- توان فردي و لوازم افزايش آن
5- تعهدات و مسئوليت‌ها
6- دانش و روش تفكر خلاق و پويا
7- سياست‌ها، فعاليت‌ها و آيين‌نامه‌هاي سازمان
8- فرآورده‌ها، فرآيندها و بسترهاي ارائه‌ي محصولات سازمان
9- قوانين و مقررات مربوط به فعاليت طبيعي خود
10- مباني، روش‌ها و ابزارهاي گزينش و تعيين مسئوليت‌ها
11- مباني و روش‌هاي ارتباطات انساني
12- مباني و روش‌هاي مديريت علمي
13- مباني، وسايل و روش‌هاي آموزشي
14- نمودار سازمان و جهت‌گيري آن
مهارت‌هاي مورد نياز مدير:
علاوه بر شناخت‌هاي فوق يك مدير مي‌بايست توانايي ذيل را يا داشته باشد و يا كسب نمايد:
1- ايجاد و ترويج فرهنگ و مشاركت و هم‌ياري در ميان اعضاء
2- تأمين حمايت‌هاي مادي و معنوي از تشكل و اعضاء
3- تدوين چشم‌انداز
4- تعيين انتظارات
5- تعيين هدف‌هاي تيم
6- تفكر همه‌جانبه و جامع
7- قدرت تحليل و استدلال

وظايف مدير:
دراكثر كتاب‌ها و منابع مديريت، چهار وظيفه‌ي؛ «اجراء، برنامه‌ريزي، سازمان‌دهي، نظارت و كنترل» را از وظايف مدير مي‌دانند و براي مدير يك تشكل در موارد ذيل را مي‌توان ياد‌آوري كرد:
1- ارائه‌ي بازخورد مثبت
2- ارزيابي پيشرفت كار
3- ارزيابي دوباره‌ي موقعيت‌ها
4- اقدام به تغييرات در عضويت‌ها
5- برقراري ارتباط با سازمان بالادستي (فراسيستم)
6- حفظ توجه تيم (گروه به اهداف و برنامه‌ها)
7- شركت در انجام كار
8- فراهم كردن منابع
9- مشخص كردن انتظارات
10- مقابله با بروز مشكلات در روابط
11- واكنش نسبت به دستاوردها

برنامه‌ريزي گروهي:
از مهم‌ترين وظايف مدير يك تشكل، برنامه‌ريزي است كه درصورت انجام صحيح و منطبق با توان و واقعيت‌ها اميد است تشكل را در وضعيت به‌تري قرار دهد:
بنا به يك الگو برنامه‌ريزي در يك تشكل ديني در 7 مرحله‌ي ذيل تحقق مي‌يابد:
1- آماده‌سازي محيط (فيزيكي و حتي رواني كار)
2- ارزيابي حمايت‌ها، عضويت و مشاركت‌هاي بالقوه
3- انعقاد پيمان و قرارداد
4- تأمين منابع مالي و حاميان
5- تعيين اهداف يا هدف‌هاي گروه در يك برنامه، كه بايد شفاف، مطابق با اساس‌نامه و ويژگي اعضاء باشد
6- تهيه‌ي طرح پيشنهادي براي روشن بودن موارد فوق
7- سازمان‌دهي گروه (براي آن‌ برنامه‌ي خاص) و توجيه اعضاء

مـؤخـره:
آن‌چه در بالا آمد فهرست گونه‌اي از مديريت تشكل‌هاي ديني است تا مديران آن كه بانيان خير در عرصه‌ي حفظ شعائر و برگزاري مراسم‌ها هستند به عنوان مقدمات بديهي و ضروري در نظر داشته و مقدمه‌اي براي پي‌گيري و مطالعه‌ي آن‌ها در اين زمينه باشد.
در جريان آموزش، و به نسبت فرصت و مناسبت، كارهاي كارگاهي در زمينه‌ي كارگروهي، تفكر و تمرين‌هايي در برنامه‌ريزي با استفاده از نظرات اعضاء و گروه ارائه و انجام مي‌شود.

منبع :
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي